علوم حسابداری


+ اصول بودجه

 

  واژه بودجه

  واژه بودجه در فارسی از زبان فرانسه اقتباس شده و در فرانسه نیز از زبان انگلیسی اقتباس شده است. علت این امر آن است که رویه تنظیم بودجه و به تصویب رساندن آن در پارلمان ابتدا از کشور انگلستان شروع شده است .

  واژه بوژت (Bouget) یک واژه فرانسه قدیم است و به کیف چرمی اطلاق می شده است که وجوه نقد را در آن نگهداری می کردند. بدین جهت ابتدا کیف چرمی که محتوی صورت مخارج و درآمدهای دولت انگلیس بوده و وزیر دارای انگلیس آن را با خود به پارلمان می آورده و صورت های مخارج و درآمدهای مملکتی را از آن کیف خارج کرده و برای تصویب به پارلمان عرضه می داشته است در انگلیس budjet نامیده می شد. بتدریج معنی اصطلاح بودجه از خود کیف تبدیل به محتویات آن شد.

  بعداً که به تدریج صورت های مزبور در یک صورت واحد گنجانده شده است، این صورت بنام باجت در انگلیس و بودجه در فرانسه نامیده شده و در سایر زبانها نیز همین کلمه بکار برده شد.

  

  بودجه به معنای تخصصی و کاربردی :

  بودجه برنامه مالی و اجرایی دولت است که برای یکسال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر مناطع تامین اعتبار و برآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی که منجربه نیل به سیاست های و اهداف پیش بینی شده در برنامه توسعه تهیه می شود و شامل اجزای زیر است :

  - بودجه عمومی دولت

  - بودجه شرکت های دولتی – بانک ها و سایر موسسات وابسته

  

  * بودجه یک سند مالی ، اجرایی و برنامه ای است و بودجه ریزی همانند برنامه ریزی است و مراحل چهارگانه مذکور را در کوتاه مدت می گذارند.

  * یعنی برنامه ریزی کوتاه مدت ( در طول یکسال ) چون نظام مالی کشور یکساله است.

  * برنامه به خودی خود قابلیت اجرایی ندارد بلکه به موجب قانون، سالیانه و دقیق شده و سپس قابل اجرا می باشد.

  

  اهمیت بودجه

  بودجه بندی اهداف و کاربردهای مختلف در تنظیم ، تصویب ، اجرا و کنترل سیاست های دولت دارد. در مرحله اول ، بودجه چارچوبی را برای تنظیم سیاست های دولت فراهم می کند و فعالیتهای مختلف برای رسیدن به اهداف توسعه و تقسیم این فعالیت ها بین دستگاههای اجرایی تعیین می شود . در مرحله تصویب، بودجه، وسیله کنترل قانونی است. در مرحله اجرا ، بودجه بندی راهنمای مدیران در اجرای سیاست های تدوین شده است و در نهایت بودجه بندی مهم ترین ابزار کنترل و نظارت بر عملکرد دولت محسوب می شود. بنابراین اهداف و مقاصد بودجه بندی را می توان به شرح زیر بیان کرد:

  1- بودجه وسیله ای برای تدوین و تنظیم برنامه های دولت است .

  2- بودجه وسیله تحصیل مجوز قانونی برای فعالیت های دولت است .

  3- بودجه راهنمای اجرای سیاست های دولت است .

  4- بودجه قوی ترین وسیله کنترل قوه مجریه توسط قوه مقننه و وسیله آگاهی و اطمینان مردم از مصرف صحیح و قانونی منابع و وجوه عمومی است .

  

  

  به طور کلی این هزینه ها در سه دسته کلی قرار می‌گیرند:

  - هزینه‌ای (جاری)

  - طرح تملک دارایی‌های سرمایه‌ای ( عمرانی )

  - بازپرداخت بدهی‌ها و تعهدات دولت

  قانون بودجه مانند هر قانون دیگر به وسیله رئیس دولت به سازمان و دستگاه های مربوط ابلاغ می شود. در هریک از وزارتخانه ها، سازمان ها و دستگاه ها نیز بودجه مربوط به تفکیک وتناسب و به وسیله دفتر بودجه به مراکز هزینه ابلاغ می شود.

  بودجه ریزی :

  بودجه ریزی فرایندی است سازمان یافته برای اجرای برنامه در کوتاه مدت.

  فرایند بودجه ریزی شامل مراحل زیر می باشد:

  1- تهیه و تدوین بودجه

  2- تصویب بودجه

  3- اجرای بودجه

  4- نظارت ( فاقد ارزشیابی و اصلاح می باشد)

  مرحله

  مجری

  نظام

  تهیه و تدوین برنامه

  قوه مجریه

  نظام مصوب شورای اقتصاد

  تصویب نامه

  قوه مقننه

  آئین نامه داخلی مجلس

  اجرای برنامه

  قوه مجریه

  قانون برنامه و بودجه ، قانون محاسبات عمومی، قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین، سایر قوانین

  نظارت ارزشیابی و اصلاح برنامه

  سه قوه

  بر اساس قوانین مربوطه و دستورالعمل

 

‌تهیه و تنظیم بودجه با پیدایش دولتها همراه بوده است که در ایران نیز سابقه طولانی دارد

 

  اولین بودجه در سال 1289 هجری شمسی‌ تهیه و تقدیم مجلس شد. اداره بودجه را وزارت‌دارایی عهده‌دار بود و در شهریور ماه 1343 شمسی به دلیل نکات ضعف در تهیه و تنظیم بودجه وظیفه وزارت دارایی در مورد بودجه جاری به ‌سازمان برنامه و بودجه منتقل گردید

  ‌بعد از انقلاب جمهوری اسلامی ایران نظام مالی دولت و قوانین مترتب بر آن همچنان به ‌روال گذشته ادامه داشت و تحولی در نظام بودجه‌ریزی کشور صورت نگرفت که‌ علل اصلی آن را می‌توان اثرات جنگ تحمیلی دانست . در تبصره 48 قانون بودجه سال 1380 کل کشور تغییر نظام بودجه‌ریزی به منظور شفاف سازی دریافت‌ها و پرداخت‌های دولت پیشنهاد و تصویب گردید و نظام آماری مالی دولت (GFS) در لایحه بودجه سال 1381 کل کشور درج گردید و بودجه ایران نیز در ردیف جهانی شدن با سایر کشورهای عضو صندوق بین‌المللی پول قرار گرفت.

اهداف این واحد

  اخذ درآمدها و ‌انجام هزینه‌ها در نظام اقتصاد جامعه به منظور برقراری تعادل اقتصادی در جامعه است و ‌بودجه به عنوان ابزاری جهت برقراری این تعادلها نقش حساس دارد. نقش بودجه به عنوان ‌سیاست مالی و تثبیت کننده نوسانات اقتصادی در اداره اقتصاد ملی تجلی می‌کند. ‌از نقطه نظر اقتصادی بودجه و اجرای آن تأثیر قطعی در سطح تعادلهای اساسی اقتصاد و در ‌نهایت تعادل کل اقتصاد دارد.

  بودجه مبین ‌سیاستها، خط ‌مشی‌ها و راهبردهائی است که اعمال آنها از طریق بودجه به مرحله ظهور‌ می‌رسد. و برنامه‌های میان مدت و بلند مدت از رفتارهای بودجه‌ای شکل می‌گیرد و متقابلاً بودجه سالانه باید الهام بخش از برنامه‌های میان مدت و بلندمدت توسعه باشد.

  در همین راستا نیز دفتر برنامه، بودجه و تشکیلات زیر نظر معاونت طرح و توسعه وظیفه تهیه و تنظیم بودجه تفصیلی و اصلاحیه دانشگاه را بر عهده دارد. این دفتر پس از جمع آوری اطلاعات مورد نیاز، بودجه تفصیلی را بر اساس دستورالعمل ها و بخش نامه های صادره و در چهارچوب خط مشی ها و اهداف کلی دانشگاه تنظیم و به کمیسیون دائمی ارائه می نماید که در نهایت پس از ارائه نظرات کارشناسی و تکمیلی جهت تصویب و اجرایی شدن آن به هیأت امنا ارجاع داده می شود.

  همچنین در جلسات مربوط به رسیدگی و دفاع از بودجه شرکت کرده، و پس از تخصیص اعتبارات لازم، به رسیدگی بودجه تفضیلی دانشگاه می پردازد. پس از آن؛ دفتر وظیفه دارد بر چگونگی مصرف اعتبارات، در قالب برنامه ها و فعالیت های مصوب، نظارت کند.

 

 1- بررسی نیازهای مرتبط با برنامه ها و فعالیت های موجود دانشگاه و طبقه بندی نیازهای همگن

 

  2- جایگزینی نیازها در برنامه ها و فعالیتهای مناسب برای دستگاه اجرایی

  3- تهیه و تنظیم جداول مقایسه ای عملکرد اعتبارات در طول سال های هر برنامه و مقایسه وضع موجود با دانشگاه های مشابه

  4- تنظیم موافقتنامه های عمرانی ( تملک دارایی های سرمایه ای ) شامل فضاهای آموزشی، کمک آموزشی، فضاهای پژوهشی، تعمیر و تجهیز و ...

  5- تهیه و تنظیم بودجه تفصیلی و اصلاحیه های مربوطه

  6- جمع آوری عملکردها به منظور مقایسه با اعتبارات و رفع کمبودها

  7- مقایسه عملکرد با بودجه های تفصیلی مصوب و تکمیل فرم های لازم به منظور دریافت تخصیص های عمرانی و جاری

  8- مراجعه به مراجع ذیربط و پیگیری به منظور دریافت تخصیص های جاری ( هزینه ای ) و عمرانی ( تملک دارایی های سرمایه ای )

  9- نگهداری حساب اعتبارات فصول مختلف بودجه و تهیه جداول مقایسه ای بودجه سال های قبل

  10- تهیه گزارشات لازم از امور مالی در بخش درآمدهای عمومی و اختصاصی به تفکیک برنامه ها برای لحاظ مانده

  11- شرکت در جلسات دفاعیه بودجه در مراجع ذیربط

  12- حضور در جلسات توجیهی جهت بررسی اعتبارات درخواستی

  13- توزیع ابلاغ اعتبار دانشکده ها و حوزه های ستادی

  14- تهیه و تنظیم لیست بازنشستگان جهت تنظیم و درج در بودجه تفصیلی و دریافت مطالبات پاداش پایان خدمت و اعلام به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

  15- پیش بینی درآمد اختصاصی سال آتی و ارسال به مراجع ذیربط جهت درج در قانون بودجه سال کل کشور

  16- تهیه و تنظیم گزارش پیشرفت فیزیکی طرح های تملک دارایی های سرمایه ای و ارسال به مراجع ذیربط

  17- مکاتبات پایان سال جهت دریافت کسری پایان سال برای دستگاه

  18- مکاتبات و نامه به مراجع ذیربط جهت تأمین اعتبارات عمومی و عمرانی برای اعلام کمبود موارد نیاز

  19- اخذ ابلاغیه های مصوب هزینه ای جاری و عمرانی از سازمان مدیریت و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

  20- تهیه گزارش مربوط به قراردادهای منعقده توسط اداره تدارکات جهت درج در بودجه تفصیلی

  21- دریافت تفریغ بودجه و استفاده در اصلاحیه بودجه

  22- برآورد اعتبارات جاری و عمرانی دستگاه با توجه به لایحه بودجه برای پیش بینی سال آتی

  23- انجام سایر امور محوله از جمله کارهای مربوط به دبیرخانه هیأت امنا

 

 

انواع روش های بودجه بندی:

بودجه بر خلاف گذشته به یک فن و تکنیک تبدیل شده است که شامل انواع برنامه ریزی ها(خطی و غیر خطی)استفاده از انواع مدل های کمی-اماری-ریاضی و انواع نرم افزارهای رایانه ای برای تصمیم گیری های بودجه ای می باشد که همه ی این ها نشان دهنده ی اهمیت و اولویت ویژه بودجه است خصوصا در کشورهای جهان سوم که بدون اموزش های لازم استفاده مفید و موثر از انها ممکن نیست.

·  چرا تکیه بر روی (دولت) در هنگام بحث راجع به بودجه اینقدر اهمیت دارد؟

1- از نظر تاریخی دولت نخستین واحد یا شخصیتی است که تن به نظم بودجه ای داده است.

2- بودجه دولت از لحاظ حجم بزرگترین تنظیمی است و بدین لحاظ مسایلی که در ان مطرح می شود بیشتر و گاهی پیچیده تر از سایر بودجه هاست.

3- محدودیت دولت بهنگام اجرای بودجه که معمولا بیشتر از افراد و موسسات است و اجرای بودجه تابع مقررات دقیق تر است.

دلایل بوجود امدن دولتها:

1- امنیت.                                        3- ایجاد نظم و ثبات

2- احترام گذاشتن به حق مالکیت.         4- ایجاد عدالت.

 

·  به نظر شما اقتصاد دولتی و اقتصاد بازار کدامیک می توانند اثر بخشی بیشتری داشته باشند.

بطور کلی تجربه ثابت نموده است که در مدل ساختار اقتصاد که شامل اقتصاد با مکانیزم بازار و اقتصاد دستوری می باشند هیچکدام به تنها یی نتوانسته اند به مشکلات اقتصادی پاسخ صحیح و مناسب بدهند و به جرات می توان گفت که حتی در کشور های سرمایه داری نیز شکل اقتصاد بر حسب (اساس)مکانیزم بازار وجود ندارد بلکه اقتصاد ها مختلط و شامل هر دو سیستم خصوصی و کنترل عمومی می باشد.

مجموع کارایی و اثر بخشی-بهره وری نام دارد:

کارایی = با چه هزینه ای به اثر بخشی رسیده ایم (درست انجام دادن کار)

اثر بخشی= میزان دسترسی به اهداف (کار درست انجام دادن )

اثر بخشی + کارایی = بهره وری

 

نقش های دولت را نام ببرید:

1- نقش تخصیصی

2- نقش توزیعی

3- نقش تثبیتی

4- نقش قانونی

1-نقش تخصیصی:

فر ایندی که طی ان چگونگی استفاده از کلیه منابع و امکانات جهت تولید کالا و خدمات عمومی تعیین می گردد و تخصیص نام دارد.

2-نقش توزیعی:

تعدیل هایی که در وضع در امد ها و ثروت ها صورت می گیرد تا جامعه به شرایطی نایل گردد که توزیع نهایی عادلانه یا منصفانه گردد.

 

3- نقش تثبیتی:

مجموع خط مشی هایی که جهت حصول به وضع پایداری در قیمت ها-رشد مطلوب در تولیدات واشتغال و وجود تناسبی معقول در تراز پرداختها اعمال می گردد در قالب وظیفه یا نقش تثبیتی است.

 

4-نقش قانونی:

تدابیر مربوط به تدوین و حفظ مقررات اقتصادی وظیفه قانونی حکومت را تشکیل می دهد.

وظیفه = شخص کار خود را به چه شکلی انجام دهد.

مسیولیت = پاسخ گویی در مورد وظیفه به اشخاص حقیقی یا حقوقی.

وظایف دولت:

1) کالای عمومی(منظور تهیه کالای عمومی است)

2) میانجیگری(منظور اجرای عدالت در بین افراد جامعه است)

نقش های دولت از نظر متون علمی:

1.نقش های حداقل(دولت ژاندارم)که شامل عرضه کا لا های عمومی-دفاع و بر قراری نظم و قانون حقوق مالکیت-مدیریت اقتصاد کلان و بهداشت عمومی است و در ضمن در همین قسمت برای بهبود برابری می بایست بر نامه فقر زدایی و کمک در زمان حوادث طبیعی مد نظر باشد.

2.نقش های متوسط به چهار بخش تقسیم می شود.

الف- اثار خارجی که شامل اموزش پایه و حفاظت از محیط زیست.

ب- تنظیم انحصار که شامل سیاست ضد تر است(انحصار)و تنظیم صنایع همگانی.

ج- رفع اطلاعات ناقص که شامل بیمه تنظیم مالی و حمایت از مصرف کننده است.

د- عرضه بیمه اجتماعی که شامل بیمه های باز توزیعی-بیمه بی کاری-مزایای

خانواده می باشد.

3-نقش های فعال(حد اکثر)(دولت رفاه)همامنگ کننده فعالیت های بخش خصوصی که شامل تقویت بازارها و ابتکارهای گروهی-تجدیدوباز توزیع دارایی ها میباشد.

بودجه:

Bouget  کیف چرمی که وجوه نقد در ان نگهداری می شد. داستان از این قرار است که وزیر دارایی انگلیس هر سال صورتهای مالی در وقت خاصی از سال داخل کیف چرمی می گذاشت و با خود به پارلمان می آورد. بتدریج کلمه باجت از خود کیف به محتویات تبدیل شد. (فرانسه) واژه بودجه در  فارسی از زبان فرانسه اقتباس شده و در فرانسه هم از زبان انگلیسی امده در انگلیس این کلمه به budjet  تبدیل شد بعدا که به تدریج صورت های مزبور در یک صورت گنجانده شده اند این صورت به نام budjet در انگلیس و بودجه در فرانسه نامیده شد و در سایر زبان ها هم به همین نام به کار برده میشود.در ایران هم قبل از انقلاب مشروطه چنین واژه ای وجود نداشت پس از انقلاب مشروطه این واژه همراه قوانین مالی فرانسه ترجمه و وارد قانون محاسبات عمومی ایران شد.

 

ضرورت بودجه و بودجه نویسی:

بودجه بندی را فرایند تخصیص منابع محدود به نیازهای نا محدود می دانند مجموعه کوشش هایی که صرف تدوین بودج و تخصیص منابع می شود به منظور حد اکثر استفاده از منابعی است که معمولا در حد کفایت نمی نماید و به اصطلاح اقتصادی کمیاب هستند بنا براین در راه رسیدن به اهداف مطلوب ضرورت دارد به نحوی از هر یک از منابع محدود استفاده گردد که در تبدیل کل منابع به پول بتوان گفت یا حد اقل هزینه حد اکثر استفاده به عمل امده است.

·  تفاوت نیازها-خواسته ها و تقاضا ها را بنویسید:

نیاز ها وجه مشترک همه ی انسانها می باشند0نیاز به پوشاک-مسکن...)اما خواسته ها با توجه به فرهنگ های مختلف شکل می گیرد.به عنوان مثال یک ادم گرسنه در امریکا خود را با پیتزا سیر می کند.تقاضاها بستگی به استطاعت مالی افراد وابسته است.یعنی با توجه به توانایی مالی اقدام به تهیه کالا و خدمات نمودن.

·  چرا سازمان ها به بودجه بندی نیازمندند؟

سازمان ها به سه دلیل عمده به بودجه بندی نیازمندند:

1)نشان دادن مفهوم مالی برنامه ها

2)شناساندن منابع مورد نیاز اجرای برنامه ها

3)بدست اوردن معیار های سنجش-نظارت وکنترل نتیجه ها در مقایسه با برنامه ها

·  نظریه ادام اسمیت(صاحب کتاب ثروت ملل)در مورد دولت چیست؟یا وظایف دولت از نظر ادام اسمیت:

1- حمایت از جان و مال جامعه در مقابل دشمنان احتمالی خارجی از طریق ایجاد ارتش و نیروی نظامی

2- ایجاد نظم و اعمال قانون و جلوگیری از تجاوز افراد به حقوق یکدیگر با بر قراری قوانین لازم-ایجاد دادگاه ها و تاسیس نیرو های انتظامی داخل

3- فراهم نمودن کالا ها و خدماتی که با وجود فایده زیاد و اهمیت قابل ملاحضه ای که برای جامعه دارند-ولی هزینه ایجاد ان از طریق سرمایه گذاری فردی یا گروهی به وسیله بخش خصوصی قابل تامین نیست.و یا اینکه تهیه ان برای بخش خصوصی جذابیتی ندارد.

 

دسته بندی تعاریف بودجه:

1- تعاریفی که بر جنبه سیاسی بودجه تاکید می ورزد

2-  تعاریفی که بر جنبه های اقتصادی و مالی بودجه تاکید می ورزد

3 - تعاریفی که بر جنبه های برنامه ای و مدیریتی بودجه تاکید می ورزد

1. تعاریفی که بر جنبه سیاسی بودجه تاکید می ورزد:

تعاریفی که از بودجه در این دوره بوجود امد بیشتر بر جنبه سیاسی ان تاکید داشت در این تعاریف بودجه یکی از اصیل ترین جریانات سیاسی جامعه فرض می شود و نظارت و کنترل بر اجرای بودجه به صورت یکی از موثر ترین و مفید ترین ابزار تفکیک قوای سه گانه و کنترل این قوا نسبت به هم در می اید.

2. تعاریفی که بر جنبه های اقتصادی و مالی بودجه تاکید می ورزد:

در اینکه نظریه های نظام مالی بطوراعم و نظریه های نظام بودجه بطور اخص از بطن نظریه های اقتصادی زاده شده اند تردیدی وجود ندارد در واقع بودجه شاهرگ حیاتی دولت می باشد که در جریانهای ان منابع مالی و اقتصادی جاری است.تاکید بر جنبه های مالی و اقتصادی در تعاریف بودجه بعد از گذار  اقتصاد کلاسیک(ادام اسمیت-دولت ژاندارم)به اقتصاد نئوکلاسیک(کینز-دولت رفاه)صورت می گیرد.

 

 

3. تعاریفی که بر جنبه های برنامه ای و مدیریتی بودجه تاکید می ورزد:

هم نویسندگان و متخصصین مالی در ماهیت برنامه ای بودجه اتفاق نظر داشته و اصولا امروزه شرایط فرهنگی-سیاسی-اقتصادی و اجتماعی حاکم بر فضای زندگی دولتها ادامه و بقای حیات دولتها را بدون برنامه و برنامه ریزی غیر ممکن می سازد به همین علت امروزه وازه های و بر نامه یا در هم ادغام و مترادف گشته اند(مثلا بودجه برنامه ای)یا همواره با هم مورد استفاده قرار می گیرد (بودجه و بر نامه)و به هر حال امروزه مفهوم هیچ یک از ان دو را بدون دیگری نمی توان درک کرد.

 

تعریف بودجه از نقطه نظر سیاسی:

بودجه لایحه پیش بینی کلیه عواید و مخارج مملکتی است برای مدت یک سال شمسی که به تصویب مجلس شورای ملی رسیده باشد.این تعریف بر اساس ماده یک قانون محاسبات عمومی در سال 1329مطرح شد بودجه دولت سندی است که معاملات دخل و خرج مملکت برای مدت معینی در ان پیش بینی و تصویب شده باشد.مدت مزبور را سند مالیه می گویند و عبارت است از یکسال شمسی.

 

تعریف بودجه از نقطه نظر اقتصادی:

بودجه در واقع عبارت است از یک لایحه مالی می باشد و در این لایحه نیازمندی های پولی دولت بطور کلی برای مدت محدودی پیش بینی می شود.بودجه عبارت است از طرح جامع در قالب اصطلا حات مالی که بوسیله یک برنامه جاری برای مدت معینی اجرا می شود.

تعریف بودجه از نقطه نظر بر نامه ای(بهترن و کاملترین تعریف بر بودجه)

بودجه کل کشور برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی در امد ها و سایر منابع تا مین اعتبار و بر اورد هزینه ها برای انجام عملیاتی که منجربه وصول به سیاستها و هدف های قانونی می شود.

 

 

 

اجزا یا قسمت های بودجه:

بودجه از اجزا و قسمتهای زیر تشکیل شده است:

1)بودجه عمومی که شامل اجزای زیر است :                    1  - بودجه عادی یا جاری                   2- بودجه عمرانی

الف) بودجه عادی:برای وزارت خانه ها و موسسات دولتی این بودجه شامل اعتباراتی نیز خواهد بود که مستقیما مر بوط به وظایف یک وزارتخانه ها یا موسسات دولتی نیست و تحت عنوان خاص منظور می گردد.

ب) بودجه عمرانی :که برای اجرای برنامه های عمرانی و زیر ساخت های اقتصادی جامعه استفاده میشود.

2) بودجه شرکت های دولتی

3) بودجه موسساتی که تحت عنوان غیر از عناوین فوق در بودجه کل کشور منظور می شود مثل کمیته امداد-بهزیستی...

اصول بودجه عبارت اند از:

1.اصل سالانه بودن بودجه(اصل تصویب بودجه)

2.اصل جامعیت بودجه

3.اصل وحدت بودجه

4.اصل شاملیت بودجه(تفصیل)

5.اصل تخصیص و عدم تخصیص بودجه

6.اصل تخمینی بودن در امد ها

7.اصل تحدیدی بودن هزینه ها

8.اصل تعادل

9.اصل انعطاف

1.تعریف اصل سالانه بودن بودجه:

همانطور که قبلا گفته شد بودجه برنامه مالی دولت است در هر برنامه باید مشخص شود چه کاری با چه هزینه ای و در چه زمانی انجام شود. هر برنامه ای برای یک دوره زمانی معین تنظیم می گردداگر در تنظیم برنامه عامل زمان در نظر گرفته نشود پیش بینی هزینه اجرای برنامه ها و منابع لازم برای تامین انها و همچنین کنترل و ارز یابی برنامه در عمل امکان پذیر نمی باشد بودجه که یکی از انواع برنامه هاست پیش بینی یکسا له در امد ها و هزینه های دولت است یعنی دخل و خرج دولت برای یکسال پیش بینی می شود و یکبار برای تمام سال مورد تصویب پارلمان (مجلس)قرار می گیرد.

استثناات که در مورد اصل سالانه بودن بودجه وجود دارد:

الف) بودجه یک یا چند دوازدهم

ب) اعتبارات بر نا مه ای

تعریف بودجه یک یا چند دوازدهم:

وقتی است که دولت نتواند تا پایان سال بودجه سال اینده را تنظیم کند و پارلمان کار بررسی و تصویب بودجه را به تعویق اندازد در هر حال دولت ناگزیر است برای پرداختهای خود از مجلس تقاضای اعتبار موقت کند مثلا یک دوازدهم برای یکماه

تعریف اعتبارات برنامه ای:بنا بر اصل سالانه بودن بودجه اعتباراتی که در سال مالی منظور می گردد باید در جریان همان سال مصرف شود اما نظر به اینکه دولت اقدام به عملیاتی می کند که اجرای ان زمانی بیش از یکسال لازم دارد (برنامه های میان مدت)و سفارشاتی انجام میدهد که ظرف چند سال قابل پرداخت استلذا منظور کردن همه ی وجوه معامله در بودجه یکسال نه تنها ضرورت ندارد بلکه باعثبالا رفتن حجم بودجه و عدم توازن بین دخل و خرج دولت می شود برنامه چند ساله ی دولت و اجرای سالانه هدف های ان انحراف از اصل سالانه بودن بودجه نیست بلکه یک نوع مفصل بندی بین بودجه و برنامه یکنوع اعلا میه رسمی دولت مبنی بر اراده مشترک دولت و پارلمان در انجام برنامه های چند سالانه ی عمرانی است.

2.تعریف اصل جامعیت:

بر پایه این اصل بودجه باید به صورت کامل و برای همه دستگا های دولتی اعم از وزارتخانه ها و موسسات دولتی و همچنین شرکت های دولتی و موسسات و نهاد های عمومی غیر دولتی بصورت یکجا تهیه و به مجلس قانون گذاری تقدیم گردد.

نتیجه منطقی اجرای اصل جامعیت عبارت است از قاعده بودجه نا ویژه و اصل عدم تخصیص در امدها اصل 53 قانون اساسی موید این است.

3.تعریف اصل وحدت بودجه:

بر اساس این اصل تمام برنامه هاو فعالیت ها و طرح های دولت و نیزتمام در امد ها و هزینه های ان و اجبارا بودجه تمام دستگاها باید در یکجا نوشته شود و برای رسیدگی و تصویب و اگاهی همگان ارائه شود به عبارت دیگر برای یکسال مالی می بایستی یک لایحه بودجه تنظیم و کلیه دخل و خرج دولت در سندی واحد ارائه گردد.

فوائد رعایت اصل وحدت بودجه:

1- فقط تنظیم بودجه است که به پارلمان وبه مردم امکان می دهد بدانند که ایا بودجه دولت متعادل است یا خیر و اگربودجه دولت نیز متعادل نباشد لااقل میزان کسر بودجه با یک مقایسه و بر اورد دخل و خرج دولت مشخص می شود

2- اگر بودجه در سن واحدی تنظیم گردد اهمیت فشار مالیاتی به نسبت در امد ملی مشخص خواهد شد.

3- اگر بودجه عمومی در سند واحدی تنظیم نشود بعظی از اعتبارات که ضرورت چندانی ندارد ممکن است به وسیله پارلمان تصویب شود

استثناات اصل وحدت بودجه:

در قوانین و مقررات بودجه ای کشور برای اصلاح بودجه و متمم بودجه در موارد اضطراری پیش بینی هایی به عمل امده است که به موجب ان دولت در شرایط خاص اقتصادی و حوادث نظیر جنگ لایحه متمم بودجه یا اصلاح بودجه تقدیم مجلس شورای ملی(پارلمان)گردد(خواهد شد)

4.تعریف اصل شاملیت یا تفصیل:

شاملیت در بودجه به معنی تهیه بودجه باریز و تفصیل طرفین حساب است این اصل دولت را ملزم می سازد تا در تدوین و پیشنهاد بودجه به قوه مقننه در امد ها را به صورت مشروح و دستگاهی طبقه بندی نموده و هزینه های دستگاههای اجرایی را به صورت تفصیل و در چار چوب برنامه ها-مواد هزینه و به تفکیک هزینه های جازی و عمرانی و همچنین ملی –استانی و شهرستانی مشخص کند این اصل موجب می شود که نظارت پارلمانی از طریق نمایندگان مردم و دیوان محاسبات کشور تحقق یابد از طرف دیگر بودجه نمی تواند به عنوان مجموعه ای از اعداد و ارقام خشک و بی روح تلقی گردد بلکه می بایست در قالب گزارش های مفصل توجیهی و مستدل مطرح گردد.

فواید اصل شاملیت:

این اصل امکان رسیدگی دقیق توسط پارلمان را فراهم می کند و هم اینکه دستگا ههای اداری را وادار می نماید به اینکه در امد های معمولی را به همان وضعی که به تصویب رسیده به مصرف برساند اصل شاملیت یا تفصیل ما را به اصل دیگری هدایت می کند به نام اصل تخصیص و عدم تخصیص. لازم به ذکر است از سال 1344 این اصل مورد عمل قرار گرفت ولی قبل از ان بودجه به صورت خلاصه و موجز به مجلس تقدیم می شد.

5.تعریف اصل تخصیص و عدم تخصیص:

تخصیص:بر طبق این اصل تمام ارقام منظور در بودجه باید به همان وضع و تر تیبی که در بودجه تعیین شده و مجوز ان صادر شده وصول یا به مصرف برسد  طبق این اصل هر رقم اعتباری که برای هزینه ای در بودجه پیش بینی و منظور شده است تنها و تنها برای همان هزینه قابل مصرف است و نمی توان ان را در جایی دیگر هزینه نمود مگر بر طبق قانون و مقررات.

 

عدم تخصیص:

هیچ در امدی نباید برای هزینه خاصی تخصیص داده شود و هیچ هزینه ای نباید از در امد بخصوص تامین شود به عبارت دیگر کلیه در امد های دولت باید به خزانه واریز شود و از در امد عمومی دولت برای هزینه های دولت تامین اعتبار شود این اصل هیچ وقت به طور قاطع در کشور ما اجرا نشد و هنوز هم اجرا نمی شود حتی در سال های اخیر قانون وصول برخی از در امد های دولت و مصرف ان در موارد معین در تبصره های بودجه منظور می شود.اصل 55 قانون اساسی بیانگر این اصل می باشد.

9.تعریف اصل انعطاف:

بوجود امدن اصل انعطاف همزمان با معرفی بودجه برنامه ای و بودجه عملیاتی اغاز شده است هم اکنون انچه اهمیت دارد پیش رفت سریع عملیات یا تحصیل حد اکثر استفاده از نیروی انسانی و منابع دیگر است(نقش بودجه در مدیریت)بنا بر این نباید شکل قانون بودجه به صورت مواد هزینه و مانند ان از تحرک مدیر بکاهد.

6.تعریف اصل تخمینی بودن در امدها:

در امد های پیش بینی شده در بودجه به اصطلاح اهل فن جنبه تخمینی دارد.و این به این معناست که منظور شدن مبلغی به عنوان در امد در بودجه کل کشور مجوزی برای وصول از اشخاص حقیقی و حقوقی نمی شود و در هر مورد نیاز به مجوز قانونی دارد.اصل 51 قانون اساسی هیچ نوع مالیات وضع نمی شود مگر به موجب قانون.

7-تعریف اصل تحدیدی بودن:

اعتبارات تصویب برای هر نوع هزینه تا حد همان اعتبار مصوب قابل خرج است نه بیشتر و نه کمتر به عبارت دیگر تصویب اعتبارات اجازه خرج است نه تکلیف.

 

8.تعریف اصل تعادل:

اصل تعادل به حفظ موازنه بین در امد ها و مخارج به گونه ای که دولت بتواند بدون متوسل شدن به استقراض تعهدات مالی خود را بپردازد بنا بر این اصل جمع ارقام کلیه منابع در امد های پیش بینی شده باید با جمع کلیه ارقام هزینه هایی که برای سال بودجه در اجرای برنامه ها و فعالیت های مصوب محاسبه یا بر اورد می گردد برابر و مساوی باشد.به تعبیری دیگر بودجه دولت بایستی نه کسر داشته باشد نه اضافه.منظور از کسر بودجه فزونی هزینه ها بر در امد ها و منظور از مازاد بودجه فزونی در امد ها بر هزینه هاست.

ارزیابی نظریه های مختلف در خصوص تعادل در بودجه دولت:

از دیدگاه کار شناسان کسری بودجه حسن وقبح ذاتی ندارد اگر کسری بودجه در جهت کمک به راه اندازی فعالیت های مولد و کمک های حمایتی به گروه های ضعیف در امدی باشد اثار مثبت چنین بودجه ای به مراتب از اثار منفی ان بیشتر خواهد بود اگر دولت از ترس کسری بودجه خدمات با مضمون توسعه ای خود را بویژه در زمینه های بهداشتی-درمانی و اموزشی کاهش دهد و یا به شدت گران کند این امر نگران کننده و با اصول توسعه در تعارض کامل خواهد بود.

الف) رعایت توازن سالانه در بودجه: (کلاسیک ها)

سردمداران این نظریه اقایان ادام اسمیت ومیلتون فرید من هستند.این اندیشمندان معتقدند دولت موظف است تعادل بودجه خود را سالانه با تنظیم مخارج نسبت به در امد ها رعایت کند و دلایل انها به شرح زیر است:

1.همانطور که رعایت تعادل بودجه در اقتصاد بخش خصوصی امری مطلوب استبه تبع ان تعادل در بودجه دولتی امری مناسب خواهد بود

2.کسری بودجه باعث ایجاد تورم می شود و این عدم توازن بودجه باعث می شود دولت نتواند تورم را مهار کند

3.اجبار دولت به رعایت تعادل سالانه باعث جلو گیری از رشد بی رویه بخش عمومی و مخارج دولت می شود

4.مردم از نظر سیاسی در مقابل افزایش مالیات ها برای تامین مخارج مالی دولت مقاومت می کنند بنا بر این نباید اجازه داد که بودجه دولت با کسری مواجه شود.

ب)معتقد به عدم تعادل در بودجه دولت: (نئو کلاسیک)

دسته ی دوم معتقد به عدم تعادل در بودجه دولت هستند.مهمترین وظیفه دولت ایجاد ثبات اقتصادی از طریق بودجه در اقتصاد است بودجه دولت به عنوان یک ابزار مالی و اقتصادی و وجود عدم تعادل در بودجه دولت نه تنها نا مناسب نیست بلکه برای دستیابی به اهداف اقتصادی در سطح کلان لازم نیز هست بهترین طرفدار این نظریه جناب کنیز است.کسر بودجه به وسیله گذاشتن پول در دست مردم و تجار تقا ضای کالا ها و خدمات در جامعه افزایش می یابد بنا بر این موجب تحریک اقتصاد می شود بر عکس مازاده بودجه پول را از اقتصاد بیرون کشیده و تقا ضای کل را برای کالا ها و خدمات کاهش می دهد و بنا بر این اقتصاد را محدود می کند.

ج)حمایت از تعادل در بودجه ولی نه بصورت سالانه:

می گویند حمایت از تعادل در بودجه می بایست باشد ولی نه بصورت سالانه این دسته معتقدند بودجه دولت باید در یک دوره تجاری چند ساله متوازن شود اینان از نا رسایی های ناشی از تعادل سالانه بودجه و همچنین مشکلات ناشی از وجود عدم تعادل طولانی اگاه هستند بنا بر این خواهان وضعیتی هستند که بتوانند کسری ایجاد شده دوره رکورد اقتصادی را با مازاد دوره رونق اقتصادی جبران کرد بنا بر این انها خواستار تعادل بودجه به صورت دوره ای(ادواری)هستند

   

طبقه بندی بودجه ای:

همانطور که می دانید بودجه به عنوان یک تکنیک که می تواند ابزاری برای برنامه ریزی عاملی برای کنترل و یا به عنوان وسیله ای جهت بر قراری ارتباط بین دستگاه های دولتی به کار رود سیاست های بلند مدت و کوتاه مدت در سند بودجه منعکس است منظور از طبقه بندی بودجه طبقه بندی هزینه ها و در امد هاست و به طور کلی طبقه بندی سبک و ترتیب اطلا عات در سند بودجه را مشخص می کند.و زمینه لازم برای تجزیه و تحلیل و تصمیم گیزی را فراهم می سازد.

·  رابطه میان اهداف تهیه بودجه-تعریف و طبقه بندی را بنویسید:

اگر هدف تهیه بودجه را کنترل هزینه ها بدانیم تعریف بودجه عبارت است از سند دخل و خرج که برای یکسال پیش بینی و تصویب می شود و طبقه بندی که برای این تعریف به کار می رود طبقه بندی هزینه ها و طبقه بندی سازمانی است.اما اگر هدف تهیه بودجه را مدیریت و بهبود اداره امور بدانیم تعریف بودجه طراحی جامع در قالب اصطلا حات مالی است و طبقه بندی رایج در ان طبقه بندی عملیات است.اگر هدف تهیه بودجه را اداره اقتصاد ملی و برنامه ریزی اقتصادی ببینیم تعریف بودجه برنامه مالی دولت برای یک سال اتی است و طبقه بندی رایج در ان طبقه بندی اقتصادی است.

انواع طبقه بندی بودجه ای:

1-طبقه بندی در امد ها و سایر منابع تامین اعتبار(چقدر باید خرج کرد)

2-طبقه بندی هزینه ها(چه کالاها و خدماتی باید خرید)

3-طبقه بندی عملیاتی(چرا باید خرج کرد)

4-طبقه بندی سازمانی(کجا باید خرج کرد)

این چهار طبقه بندی در بودجه ایران کاربرد دارد.در کشور های دیگر طبقه بندی 5 دسته است

5-طبقه بندی اقتصادی(چگونه باید خرج کرد)

طبقه بندی اقتصادی عملیات دولت اطلا عاتی را که جهت بررسی اثار اقتصادی عملیات دولت مورد نیاز است در اختیار می گذارد این نوع طبقه بندی به تجزیه و تحلیل اثار اقتصادی مخاج دولتی می پردازد در طبقه بندی اقتصادی هزینه های جاری از هزینه های سرمایه ای و خرید کالاها از خدمات و پرداختهای انتقالی دولت تفکیک می شود.

طبقه بندی در امد ها و سایر منابع تامین اعتبار:

1- در امد عمومی

2 - در امد اختصاصی

3- در امد شرکتهای دولتی

1)تعریف در امد عمومی: برابر ماده 10 قانون محاسبات عمومی در امد عمومی عبارت است از در امد های وزارتخانه ها و موسسات دولتی و مالیات و سود سهام شرکت های دولتی و در امد حاصل از انحصارات(مثل حجم)و مالکیت و سایر در امد هایی که در قانون بودجه کل کشور تحت عنوان در امد عمومی منظور می شود

2)تعریف در امد اختصاصی: طبق ماده 14 قانون محاسبات کشور در امد اختصاصی عبارت است از در امد هایی که به موجب قانون برای مصرف یا مصارف خاص در بودجه کل کشور تحت عنوان در امد اختصاصی منظور می گردد.

استثنا ئا ت در امد اختصاصی:

1- مانده وجوه اعتبارات از محل در امد اختصاصی مصرف نشده هر سال باید تا پایان فروردین ماه سال بعد به خزانه برگشت داده شود تا به حساب در امد عمومی منظور شود.

2- تعهداتی که تا اخر سال مالی با رعایت مقررات در حدود اعتبارات مصوب و در امد های وصولی مربوط ایجاد شده و پرداخت نشده باشد در سال های بعد(موضوع ماده 63 قانون محاسبات عمومی کشور)قابل پرداخت خواهد بود.

3- هر مبلغ از در امد های اختصاصی که زاید بر میزان پیش بینی شده در بودجه های مصوب مربوط وصول شود قابل مصرف نبوده و باید به حساب در امد عمومی کشور واریز گردد.

3) تعریف در امد شرکتهای دولتی: بر اساس ماده 15 قانون محاسبات عمومی کشور در امد شرکتهای دولتی عبارت است از در امد هایی که در تبادل ارائه خدمت یا فروش کالا و سایر فعالیتهایی که شرکت های مذکور به موجب قوانین و مقررات مجاز به انجام انها هستند و عاید ان شرکتها می گردد.

سایر منابع تامین اعتبار شرکت های دولتی عبارت است از:

منابعی که شرکتهای مزبور تحت عنوان کمک دولت وام-استفاده از ذخایر، کاهش سرمایه در گردش و یا عناوین مشابه به موجب قانون مجاز به منظور کردن ان در بودجه های مربوط هستند.

طبقه بندی هزینه ها:

قدیمی ترین و متداول ترین نوع طبقه بندی طبقه بندی هزینه هاست.

تعریف طبقه بندی هزینه ها:

طبقه بندی هزینه ها به عبارت ساده عملیات دولت را در قالب خدمات و کالا هایی که خریده است تشریح و توجیه می کند بنابر این در این طبقه بندی تاکید بر روی جنبه های حسابداری در اداره امور مالی دولت است.ولی کمک در جهت اندازه گیری پیشرفت و چگونگی اجرای عملیات در یک واحد دولتی نمی کند.

طبقه بندی هزینه ها در ایران:

1- هزینه های پرسنلی

2-  هزینه های اداری

3-  هزینه های سرمایه ای

4- پر داختهای انتقالی

 

1) تعریف هزینه های پرسنلی:

هزینه هایی هستند که در برابر انجام خدمت و یا به واسطه ان-بطور مستقیم و یا غیر مستقیم تحت عناوین مختلف مانند حقوق-دستمزد-مزایا-اضافه کار-عیدی و امثال انها به کارگران و کارکنان شاغل در سازمانهای دولتی پرداخت می شود.

2) هزینه های اداری(تعریف):

هزینه هایی میباشد که برای استفاده از خدمات خاص-نگهداری اموال منقول (اتومبیل)و غیر منقول(ساختمان)فراهم نمودن تسهیلات و تهیه مواد و لوازم مصرف شدنی برای اجرای عملیات و یا نظارت لازم پرداخت می شود.هزینه های اداری به استثنا هزینه سفر و ماموریت کارکنان غالبا در مقابل دریافت خدمات و کالای مصرف شدنی از اشخاص خارج از سازمان دولتی پرداخت می گردد.

3)تعریف هزینه های سرمایه ای:

مخارجی هستند که به موجب ایجا یا افزایش اموال و دارائیهای ثابت انجام می شود (هزینه می شود)مانند خرید یا احداث ساختمان-خرید زمین-خرید ماشین الات-خرید کالای مصرف نشدنی-پرداخت وام و سرمایه گذاری در بخش های عمومی و خصوصی .در ایران هزینه های سرمایه ای وزارتخانه ها و موسسات دولتی مانند هزینه های جاری از محل اعتبارات جاری بودجه عمومی دولت پرداخت می شود در حالیکه هزینه های عمرانی دستگاهای دولتی که جهت اجرای طرح های عمرانی پرداخت می گردند مربوط به اعتبارات سرمایه گذاری ثابت(عمرانی)بودجه عمومی دولت می باشد

 

 

4)تعریف پر داختهای انتقالی:

پرداختهای انتقالی مخارجی هستند که به تولید کالا یا عرضه خدمات ارتباط ندارد بلکه به صورت یکجا یا یک طرفه از جانب دولت به افراد و واحد های مختلف پرداخت می شود مثل باز پرداخت اصل و فرع بدهی ها و وام های در یافتی-کمک ها و امکانات بلا عوض پرداختنی به بخش خصوصی-پرداخت دیون و تعهدات محقق سال های قبل.

طبقه بندی عملیات شامل امور، فصل، برنامه،طرح، فعالیت می باشد.

اصول طبقه بندی عملیات:

امور –فصول – برنامه  ---<  فعالیت ها ---< طرحها

امور اجتماعی:فصل اموزش و پرورش عمومی

1. برنامه آموزش عالی = فعالیت = استخدام هئات علمی

2.طرح = ساختمان دانشگاه

تعریف طبقه بندی عملیاتی:

در این طبقه بندی اعتبارات و هزینه های دولت و سازمان های دولتی با توجه به مقاصد و اهداف اصلی انها بصورت وظایف-برنامه ها طرح ها و فعالیت های مختلف پیش بینی می شوند و منظور و هدف اصلی و حاصل نهایی از انجام هر هزینه بدون توجه به نوع و ماهیت هر هزینه در نظر گرفته می شود این نوع طبقه بندی بعد از متداول شدن بودجه های برنامه ای و عملیاتی ایجاد شده است.

اصول طبقه بندی عملیات:

1.اولا می بایست کلیه وظایف-خدمات-فعالیتها و عملیات عمومی و اقتصادی و اجتماعی دولت در این طبقه بندی منظور شود زیرا فقط در اینصورت است که می توان تعیین اولویت نمود.

2.طبقه بندی بر اساس وظایف و عملیات معمولا به صورت هرم است.که وظایف کلی دولت در قسمت فوقانی و وظایف جزئی در قسمت تحتانی ان قرار دارد

3.در این طبقه بندی ان دسته از خدمات و عملیات دولت و سازمانهای دولتی را که نمی توان انها را به برنامه ها و فعالیت های مشخص ارتباط داد مثل امور مالی-امور پرسنلی-امور اداری معمولا در طبقه یا طبقات جداگانه ای تحت عناوین برنامه های خدمات مالی و اداری عمومی طبقه بندی می شوند.

4.در طبقه بندی عملیات و اعتبارات مربوط به تاسیسات عمومی دولت بصورت طبقه جداگانه ای پیش بینی نمی شود بلکه ضمن اعتبارات برنامه ها و فعالیتهایی که باید از تاسیسات مذکور استفاده نمایند منظور می گردد.

امور: مجموعه ای از کوشش های سازمان یافته همگن که بخش عمده و قابل ملاحضه ای از وظایف دولت را در بر می گیرد امور عبارت است از مجموعه چند فصل مرتبط از وظایف دولت است

فصل: مجموعه وظایف شخصی است که حاوی برنامه های مرتبط به هم است و بر نامه ریزی دراز مدت و میان مدت برای فصل به هدف های اساسی در قالب ان انجام می گیرد.

برنامه: مجموعه ای از عملیات مرتبط به هم است که اجرای انها قسمتی از هدف های اساسی فصل را در چار چوب سیاست ها و خط مشی ها تامین می کند.

فعالیت: منظور یک سلسله عملیات و خدمات مشخص است که برای تحقق بخشیدن به هدف های برنامه سالانه طی یکسال اجرا می شود و هزینه ان از محل اعتبارات جاری تامین میشود

طرح: منظور از طرح یا طرح عمرانی مجموعه عملیات و خدمات مشخص است که براساس مطا لعات توجیهی-فنی-اقتصادی ویا اجتماعی که توسط دستگاه اجرایی انجام می شود طی مدت معین و با اعتبار معین تمام یا قسمتی از هزینه های اجرایی ان از محل اعتبارات عمرانی تامین می شود.

تقسیم بندی طرح عمرانی:

طرح عمرانی خود به سه قسم انتفاعی-غیر انتفاعیو مطالعاتی تقسیم میشود:

تعریف طرح عمرانی غیر انتفاعی:منظور از این طرح انجام برنامه های اجتماعی-عملیات زیر بنایی-احداث ساختمان و تاسیسات جهت تسهیل کلیه وظایف دولت اجرا می شود و هدف اصلی ان حصول در امد نمی باشد.

تعریف طرح عمرانی انتفاعی: منظور طرحی است که در مدت معقول پس از شروع به بهره برداری علاوه بر تامین هزینه های جاری و استهلاک سرمایه به تبعیت از سیاست دولت سود متناسبی را نیز عاید نماید.

تعریف طرح مطالعاتی: منظور طرحی است که بر اساس قرار داد ما بین سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و یا سایر دستگاهای اجرایی یا موسسات علمی و مطالعاتی متخصص برای بررسی خاص اجرا می گردد.

تعریف طبقه بندی سازمانی:  در این طبقه بندی اعتبارات و هزینه ها بر حسب هر یک از سازمان های دولتی که پیشنهاد دهنده و اجرا کننده برنامه های مصوب می باشند پیش بینی می شوند تفاوت اصلی این طبقه بندی با طبقه بندی عملیاتی این است که مسئولیت هر واحد سازمانی همیشه ثابت و مشخص می باشد در حالیکه ممکن است یک وظیفه یا برنامه مصوب توسط چند سازمان دولتی اجرا شوند.

طبقه بندی سازمانی در ایران:

1. وزارتخانه ها

2. موسسات دولتی

3. شرکت های دولتی و بانک ها

4. موسسات و نهاد های عمومی غیر دولتی(شامل نهاد های عمومی غیر دولتی و موسسات عمومی غیر دولتی  می شود)

5. موسسات انتفاعی و بازرگانی وابسته به دولت

وزارتخانه ها:

وزارتخانه ها مهمترین واحد سازمانی در تشکیلات همه دولتها ییست که در کشور ما بر اساس قانون ایجاد شده است وزارتخانه عالی ترین ارگان اجرایی کشور است که با قصد تحقق یک یا چند هدف دولت بوجود می اید و در راس ان وزیر قرار دارد

موسسات دولتی:

ماده 3 قانون محاسبات عمومی کشور – موسسه دولتی واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون ایجاد و زیر نظر یکی از قوای سه گانه اداره می شود و عنوان وزارتخانه ندارد موسسه دولتی به دو بخش موسسه دولتی مستقل و وابسته تقسیم میشود منظور از موسسه دولتی مستقل موسساتی است که برای انجام وظایفی بوجود می اید که مشخصا با وظایف و ماموریت های هیچکدام از وزارتخانه ها ارتباط و وابستگی ندارد و از طرفی به دلیل ماهیت ستادی و مدیریتی انها قابل تشکل و سازماندهی در وزارتخانه علی حدهای نیستند.یا به دلیل پاره ای از ملا حضات قانون اساسی و یا بین المللی شایسته است زیر نظر عالیترین مقام اجرایی کشور اداره شوند مثل سازمان حفاظت محیط زیست-سازمان تربیت بدنی-سازمان مدیریت و برنامه ریزی-سازمان انرژی اتمی-کتابخانه ملی و جمهوری اسلامی و نهاد ریاست جمهوری.

موسسه دولتی وابسته:موسساتی که وظایف هر یک از انها بخشی از وظایف یک وزارتخانه بخصوص است که بنا به دلایل و شرایطی مشخص از بدنه اصلی وزارتخانه یا موسسه دولتی مستقل جدا شده و در قالب یک انگاره تشکیلاتی علی حده(جدا) سازمان دهی و اداره می شود  مانند سازمان سنجش اموزش کشور-سازمان فنی حرفه ای

این موسسات در عین حال که دارای استقلال مالی و اداری هستند چون معمولا رئیس انها توسط وزیر وزارتخانه یا رئیس موسسه دولتی مستقل مربوط انتخاب می شود و به طور غیر مستقیم تحت نظارت  عالیه وی قرار دارد، نوعی را بستگی دارد.

 

 

 

شرکت های دولتی:

شرکت دولتی واحد سازمانی مشخص است که با اجازه قانون به صورت شرکت ایجاد و بیش از 50% سرمایه ان متعلق به دولت باشد.دولت در شرایطی اقدام به تاسیس و تشکیل شرکت می کند که وظایف و ماموریتهای  مورد نظر ماهیت تجاری و سود اور داشته باشد و مستلزم رقابت در بازار های ملی و بین المللی باشد.

موسسات و نهاد های غیر دولتی:

طبق قانون محاسبات عمومی واحد های سازمانی مشخص هستند که با اجازه قانون به منظور انجام وظایف و خدماتی که جنبه عمومی دارد تشکیل شده یا می شود این تعریف همه ی دستگاهایی که به صورت موسسه اداره می شوند و هم نهاد هایی که بنا به ضرورت انقلاب اسلامی به وجود امده اند شامل می شود مثل شهر داری ها و شرکتهای تابعه-جمعیت حلال احمر-سازمان تامین اجتما عی، کمیته امداد امام، بنیاد شهید،بنیاد مسکن ، بنیاد 15 خرداد.

موسسات انتفاعی و بازرگانی وابسته به دولت:

موسساتی که وظایف هر یک از انها به صورت بازرگانی اداره می شود به عبارتی این موسسات مانند شرکتهای دولتی به صورت تجاری و بازرگانی اداره می شود لکن حساب تقسیم سود ندارند و مازاد در امد ها انها پس از تامین هزینه ها و کسر ذخایر فنی به در امد عمومی واریز می شود و در صورت زیان از محل ذخایر قانونی با تصویب قانونگذار تامین می گردد.این موسسات دارای مجمع عمومی، هیات مدیره، مدیر عامل-بازرسی و قانونی می باشد مانند سازمان بنادر و کشتیرانی-سازمان صنایع دفاع-سازمان صنایع ملی

سیکل بودجه:

از 4 مرحله تشکیل می شود

1.تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه قوه مجریه

2.تصویب بودجه

3.اجرای بودجه

4.نظارت و کنترل بر بودجه

 

بازیگران بودجه در ایران:

1.قوه مقننه(کمیسیون دیوان محاسبات و کمیسیون برنامه و بودجه)-دیوان محاسبات

2.قوه مجریه

الف)هیات دولت

ب)وزارت امور اقتصادی و دارائی- خزانه

ج) سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

د) شورای اقتصاد

ه)کمیته برنامه ریزی استان و شهرستان

و) دستگاهای اجرایی

3. قوه قضاییه(سازمان بازرسی کل کشور )

1) نقش قوه مقننه در تصویب بودجه: مجلش شورای اسلامی و کمیسیون های ان بویژه کمیسیون برنامه و بودجه و کمیسیون دیوان محاسبات نقش بسیار فعالی در بررسی و تصویب بودجه دارند.

 

 

دیوان محاسبات و نقش ان در سیکل بودجه:وظایف دیوان محاسبات را می توان به 3 بخش تقسیم کرد :

1.کنترل عملیات و فعالیت های مالی کلیه وزارتخانه ها-موسسات-شرکتهای دولتی و سایر دستگاهایی که به نحوی از انحا بودجه کل کشور استفاده می کنند .

2.بررسی و حسابرسی وجوه مصرف شده و در امد ها و سایر منابع تامین اعتبار(مثل وام)در ارتباط با سیاست های مالی تعیین شده در بودجه مصوب با توجه به گزارش عملیاتی و محاسباتی اخذ شده از دستگاهای مربوط.

3.تهیه و تدوین گزارش های حاوی نظرات در مورد گزارش  تفریغ بودجه و ارائه ان به مجلس شورای اسلامی اصل 55 قانون اساسی موید این اصل می باشد.

2)نقش قوه مجریه:  شورای اقتصاد به منظور هدایت و هماهنگ کردن امور اقتصادی مرکب از عده ای وزیران به شرح زیر رییس کل بانک مرکزی-رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور-وزیر اقتصاد و دارایی-وزیر کار و امور اجتماعی-وزیر جهاد کشوری-وزیر بازرگانی-وزیر صنایع و معادن-وزیر نفت و وزیر نیرو یکی از معاونین رییس جمهور.

وظایف شورای اقتصاد:

1.تعیین هدف های کلی برنامه های عمرانی کشور

2.بررسی خط مشی ها و سیاست های اقتصادی و اجتماعی جهت طرح در هئات وزیران

3.اظهار نظر نسبت به برنامه های عمرانی جهت طرح در هئات وزیران

4.تعیین خط مشی تنظیم بودجه کشور

5.بررسی بودجه کل کشور برای طرح در هئات وزیران

وظیفه دبیر خانه شورای اقتصاد را سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور عهده دار خواهد بود

وظایف امور اقتصاد و دارائی:

نخستین وظیفه وزارت امور اقتصاد و دارائی همکاری با سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در مورد پیش بینی در امد ها سایر منابع تامین اعتبار در بودجه است.وظیفه مهم دیگر وزارت امور اقتصاد و دارائی نظارت مالی بر بودجه است(نظارت قبل از خرج)وصول در امد های دولت از تمام منابع و نیز تمام پرداختهای ان از طریق این وزارتخانه انجام می یابد به همین جهت تمام حساب های دولت چه در طرف دریافتها چه در جهت پرداختها در خزانه داری کل کشور که جزئی از این وزارتخانه است متمرکز شده است در پایان نظارت بر پرداختهای خارجی دولت(مانند سرمایه گذاری-پرداخت وام و مشارکت(در خارج از کشور)و نگهداری حساب های انها نیز بر عهده این وزارتخانه محول گشته است.

خزانه داری کل:

·  حساب خزانه داری کل در ایران زیر مجموعه کدام وزارتخانه است و وظایف ان را بنویسید؟

خزانه یا به عبارت صحیح تر خزانه عمومی یک سازمان مالی وسیع و شامل مجموعه دوایر متمرکز در وزارت دارائی و حسابهای ان در ادارات دارائی شهرستان است که نقش و وظیفه اصلی ان دریافت و اداره کلیه وجوه دولتی در امدهای اختصاصی وزارتخانه ها و بنگاههای دولتی و کلیه وجوه حاصله از قرضه یا اعتبارات خارجی و بالاخره هر گونه عایدی دستگاههای دولتی و یا وابسته به دولت به استثنا وجوه متعلق به بانکهای دولتی و شرکت سهامی بیمه ایران و همچنین پرداخت کلیه مخارج انها در حدود قوانین و مقررات موجود است.

وظایف سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور:(در خصوص بودجه)

1- تهیه و تنظیم بودجه کل کشور

2 تهیه برنامه های عمرانی 5 ساله

3- انجام مطالعات و بررسی های اقتصادی و اجتماعی به منظور برنامه ریزی و تنظیم بودجه و تهیه گزارش های اقتصادی و اجتماعی

4-هماهنگ کردن روشها و برنامه های اماری کشور      

5 - بررسی گزارش هاومسائلی که باید درشورای اقتصاد مطرح شود

·        اصل تمرکزوجوه دولتی درخزانه راشرح دهید؟

ازاصل تمرکزوجوه دولتی درخزانه استباط می شود که هیچ یک ازدستگاههای دولتی یاوابسته نمی توانند مگربموجب اجازه قانونی خاص تمام یاقسمتی ازدر آ مدهای خودرابه مصرف مخارج خود برسانند وملزم هستند کلیه درآمدهای خودرابه خزانه تحویل دهندوبرای مخارج ازخزانه وجوه لازم راتحصیل کنند . این اصل ازاصل تحصیص وعدم تخصیس که یکی ازاصول بودجه است

مستفاد میشود.

ترکیب ووظایف کمیته های برنامهریزی استان وشهرشتان :

درحال حاضرتنظیم بودجه سازمایهای که ازنظام بودجه استانی پیروی می کنند ازطریق کمیته برنامه ریزی استان ومعمولا درسازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان به ریاست استاندارصورت می گیرد این کمیته بودجه های پیشنهادی دستگاهای مجلس

رامورد بررسی تعدیل یاتائید قرارداده سپس به سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان ارسال می کنند تاپس ازطرح دریکی از

کمیته های چهارگانه بودجه کل کشور گنجانده شود.

دبیرخانه کمیته سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان است .

استاندار، یارئیس سازمان مدیریت وبرنامه ریزی استان ، مدیرکل صنایع ، مدیرکل دارائی ، مدیرکل جهاد کشاورزی ، مدیران

عامل سازمان آب منطقه ای وبرق و مدیرکل راه وترابری و آموزش وپرورش ، رئیس  دانشگاه ، علوم پزشکی ، مدیرکل مسکن

وشهرسازی ، مدیرکل فرهنگ وارشاداسلامی و مدیرکل کار واموراجتماعی وبالاخره یک نفرازاعضا ی هیات علمی دانشگاه  .

دستگاههای اجرایی :

منظورازدستگاههای اجرایی همه سازمانهایی کهوظایف دولت راانجام می دهند ، برآوردهای بودجه نتیجه تصمیمات متعددی است که درسطح مختلف سلسله مراتب اداری دستگاههای اجرایی اتخاذمی شود ولایحه بودجه تنظیمی توسط دولت بیشتر مبتن

براطلاعاتی است که ازسلسله مراقب مادون واصل می شود چه بساپیشنهاهای بودجه دستگاههای اجرایی بااندک تغییری پس از

طی سلسله مراتب اداری به مجلس قانون گذاری تقدیم گرددوباتغییرات جزئی ازطرف مجلس به تصویب برسد.  

 

سیــــــــــــکـــــــــــــل بــــــــــــودجـــــــــــــــــه در ایـــــــــــــــــــــــــــــران

 

مراحل

 

مراحل فرعی

 

مراجع مسئول

 

 

مرحله اول: تهیه وتنظیم بودجه

 

 

1.      پیش بینی مقدماتی بودجه

2.      تهیه گزارش اقتصادی

3.      یررسی و تایید گزارش اقتصادی

4.      صدور بخشنامه

5.      تهیه و ارسال دستور العمل های تنظیم بودجه دستگاههای اجرایی

6.      تهیه و تنظیم بودجه و پیشنهاد آن به سازمان مدیریت و برنامه ریزی

7.      بررسی بودجه و تشکیل جلسات رسیدگی نهایی

8.      تهیه و پیش بینی لایحه بودجه و ارائه آن به شورای اقتصادی هیات وزیران

9.      تایید لایحه بودجه کشور

10.  تقدیم لایحه بودجه به مجلس شورا ی اسلامی (همزمان با ارائه پیام بودجه)

 

دفتر اقتصاد کلان سازمان مدیریت و برنامه ریزی

سازمان مدیریت برنامه ریزی ،وزارت دارایی ،وزارت نفت و بانک مرکزی

شورای اقتصاد و هیات وزیران

رییس جمهور

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

 

دستگاههای اجرایی

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

 

سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

هیات دولت

رئیس جمهور

مرحله دوم: تصویب بودجه

1.      تصویب کلیات بودجه و ارجاع لایحه بودجه :کمسیون تلفبق اصلی

2.      رسیدگی اعمال اصلاحات تصویب و تهیه گزارش

3.      طرح و بررسی در جلسه علنی

4.      رای گیری نهایی و ابلاغ به رئیس جمهور( پس از تایید شورای نگهبان )

مجلس شورای اسلامی

کمیسیون برنامه بودجه یا کمیسیون تلفیق اصلی مجلس

مجلس شورای اسلامی

مجلس شورای اسلامی

 

مرحله سوم : اجرایی بودجه

  1. ابلاغ بودجه به دستگاهها ی اجرایی
  2. مبادله موافقت نامه طرح و فعالیت
  3. تخصیص اعتبار
  4. انجام عملیات پرداخت هزینه ها شامل مراحل زیر

1-4 .تشخیص

2-4.تامین اعتبار

3-4.تعهد

4-4.تسجیل

5-4.حواله

6-4.درخواست وجه

7-4.هزینه

  1. رئیس جمهور
  2. سازمان مدیریت و برنامه ریزی
  3. کمیته تخصصی اعتبار
  4. دستگاه اجرایی

2-4.ذیحساب

3-4.دستگاه اجرایی

4-4.دستگاه اجرایی

5-4.دستگاه اجرایی

6-4.ذیحساب

7-4.دستگاه اجرایی

 

 

 

·  نقش نظارتی قوه قضائیه بربودجه کل کشورراشرح دهید. یاقوه قضائیه نقش نظارتی خودراچگونه ارائه می دهد ؟

سازمان بازرسی کل کشورازجمله سازمانهای نظارتی فعال درکشوراست که براساس حق نظارت قوه قضائیه  نسبت به حسن جریان امورواجرای صحیح قوانین زیرنظررئیس قوه قضائیه تشکیل شده است این سازمان برعملکرد مالی دستگاههاوسازمانهای دولتی نظارت دارد ویامتخلفان دولتی برخورد قانونی می نماید . سازمان بازرسی اخیرااقدام به تاسیس معاونت اقتصادی نموده اقتصادی نموده است که به بازرسی دستگاههای دولتی جهت کشف تخلفات وبی انضباطی های مالی توجه دارد.

این سازمان دونوع بازرسی راانجام می دهد:

الف – بازرسی مستمرکه براساس برنامه منظم درتمام دستگاههایی که ازبودجه دولت به نحوی تغذیه می کنند

ب – بازرسی فوق العاده وخارج ازبرنامهکه براساس اخباروگزارشات وشکایت های واصله ازسوءجریان های اعلام شده وتخلفات مدیران .

مواردی راکه سازمان بازرسی درهنگام بازرسی ازسازمانهامد نظرقرارمی دهد:

1.      کشف موارد عدم رعایت انضباط مالی دردستگاههای دولتی مانند رشوه دادن وگرفتن رشوه،حق کمسیون وهدایا، مسافرتهای خارجی مدیران وسمینارهای غیرضروری .

2.      عدم واریزدرآمدهای به حساب خرانه .

3.      بکارگیری نیروهای بازنشسته وبازخریدی علی رغم ممنوعیت قانون .

4.      پرداخت حق ماموریت های بی مورد.

·  چرادراکثرجوامع حکومت هایادولت ها( قوه مجریه ) سند بودجه راتهیه وبه پارلمان یامجلس تقدیم می کند ؟

دراینکه تنهاحکومت است یاقوه مجریه است که باید این سند راتهیه کند وتقدیم پارلمان نماید کلیه صاحبنظران حقوقی اتفاق نظردارند ودروجاهت این نظربه دودسته استد لال متمسک می شوند .

1.      ازلحاظ سیاسی

2.      ازلحاظ فنی

از لحاظ سیاسی :

ازحیث سیاسی بودجه مهمترین ووالاترین ابزاراجرای سیاست توزیع درآمدهای ملی وانعکاس رقمی فعالیت های درست است ولذابرقوه مجریه است که فعالیت های  مالی خودرارهبری کند بویژه اگرکشوری دارای برنامه ریزی بلند مدت ومیان مدت باشد این استدلال برجسته به نظرمی رسد .

از لحاظ فنی :

می دانیم که مرحله تهیه و تنظیم بودجه فنی ترین قسمت ازفرایند بودجه راتشکیل می دهد ازحیث فنی پیچیدگی مسائل بودجه ای تابدان پایه است که جزدستگاههای اداری وسیاسی وفنی قوه تجریه مقام دیگری نمی تواند بدون کارگروهی به گردآوردن اطلاعات لازم بپردازد هماهنگی های مورد نیازرابین فصول وموارآن برقرارکند اولویت هاراتشخیص دهد وآنها رابرحسب اهمیت طبقه بندی نماید

·  منظورازبخش نامه بودجه چیست ؟ شرح دهید وبنویسید که چه مقامی مسئول تهیه آن است ؟

بخش نامه بودجه که حاوی سیاست هاخط مشی های راهنمارادرتهیه وتنظیم بودجه دستگاههای اجرایی می باشد بخش نامه بودجه پیام آورسیاست های کلی دولتی بصورت کلان ( بخشی ومنطقه ای ) وتصویرکننده عملکردکلان بخش های مختلف اقتصادی و اجتماعی ودرنهایت بیانگراوضا ع مالی دولت ،تعیین کننده سقف کلان بودجه عمومی دولت به تفکیک   جاری وعمرانی وهمچین بیان کننده اوضاع اقتصادی وسیاست های اتخاد شده درجهت رفع موافع ومشکلات توسعه اقتصادی به منظور ودستیابی به هدفهای برنامه های مصوب میان مدت توسعه اقتصادی است که پس ازتصویب شورای اقتصاد باامضای رئیس جمهور به سازمان مدیریت برنامه ریزی کشورابلاغ می گردد وسازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور بخش نامه راجهت تهیه بودجه پیشنهادی به کلیه دستگاههای اجرایی منعکس می نماید 0

بخش نامه دردوجلد تهیه می شود0

یک جلد برای سازمانهاووزارتخانه های دولتی

 جلد بعدی برای شرکتهای دولتی

·  بررسی بودجه دولت توسط کدام سازمان موردبررسی قرارمی گیرد شرح دهید ؟

درسازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشور درخواستهای بودجه های ملی هروزارتخانه برحسب مورد دریکی ازکمیته -های چهاردانه زیرمطرح وموردرسیدگی قرارمی گیرد 0

1.      ستادهماهنگی درآمدهای کشور

2.      ستادبودجه ریزی اموراجتماعی

3.      ستادبودجه ریزی امورتولیدی

4.      ستاد بودجه ریزی امورزیربنایی

 

 این بررسی باتوجه به عواملی چون تعداد پرسنل – مساحت وتعداد ساختمانهای اداری .تعداد وسیله نقلیه ودیگر امکانات وتجهیزات بودجه جاری دستگاه تعیین می گردد.بودجه عمرانی دستگاهای اجرایی نیزباتوجه به نیازمالی طرح هایی که ازقبل آغاز شده وطرح هایی که قراراست درسال آینده آغازشود تعیین می گردددرتعیین بودجه عمرانی وجاری قدرت چانه زنی دستگاه اجرایی عامل تعیین کننده است .

  • منظورازواژه اثربخش وکارایی دربودجه چیست شرح دهید.

درجریان بررسی بودجه دونوع مورد توجه می باشد

الف) بررسی برنامه ها

ب ) بهبود برنامه ها

اگرازدیدگاه مدیریتی به این دونوع بررسی نظرافکنیم می توان گفت بررسی برنامه هابربعد اثربخشی پیشنهادهای بودجه توجه دارد

 ( مانند اهمیت یک برنامه درمقایسه باسایربرنامه ها ونتایج اجرای برنامه ومنافعی که برای جامعه دارد )و بهبود مدیریت  وبربعد کارائی آن (باهزینه کمتر) اولی  بدنبال این است که چرا باید چنین برنامه ای اجراشود وآیا می توان ازاجرای آن صرفنظرکرد ودومی به چگونه اجراکردن برنامه تاکید دارد آیامی توان برنامه راباهزینه کمتربه اجرادرآورد .

                  

کاردرست انجام دادن = اثربخشی یابررسی برنامه ها

انجام دادن درست کارها= کارایی یابهبود برنامه ها

 

  • لایحه  بودجه کل کشورهنگام تقدیم به مجلس شورای اسلامی شامل چه بخش هایی است فقط نام ببرید

1-     پیام بودچه ( مقدمه )

2-     متن لایحه بودجه (متن )

3-     پیوست های بودجه ( نتیجه )

·              منظورازپیام بودجه چیست وتوسط چه کسی ارائه می شود ؟

رئیس قوه مجریه هنگام ارائه بودجه به مجلس بنام بودجه راشفاها به آگاهی اجزای مجلس

می رسانند (توسط رئیس جمهور) این پیام وسیله مهمی برای انتقال مسائلی است که دراجرای برنامه بودجه پیش خواهد آمد هد ف پیام بودجه توجیه شکل بودجه و روشن کردن نکات بر جسته بوده است این پیام نکات عمده سیا ست مالی پیشنهادی و شرایط اساسی بر آورد ها را مطرح میکند تغییرات پیشنهادی در خدمات عمومی تغییرات مهم در اهداف برنامه ها ،هزینه ها ، در آمد هاو تما یلات مالی دولت در این پیام تشریع

می شود پیام بودجه همچنین خلا صه ای از عملیا ت سال مالی گذشته و سال جاری ، تحلیلی از مو قعیت مالی از زمان حاضر و اصول کلی ناظر بر تنظیم بودجه سا ل آ ینده کشوررا دربردارد ،با تسلیم لا یحه بودجه به مجلس و قرائت  پیام بودجه توسط رئیس قوه مجریه نخستین مرحله از سیکل بودجه به پایان می رسد0   

  • اهمیت لایحه (مرحله تصویب آن در مجلس ) را بنویسید ؟

لایحه بودجه لایحه ای است که دولت به مجلس می دهد بررسی این لایحه و تصویب آن در مجلس از جمله مهمترین و حساس ترین فعالیت سالیا نه  سانه قوه  مقننه است وظیفه ای که تقریباًوظایف دیگر مجلس را دربردارد مرحله رسیدگی به بودجه فرصتی است که همه مسائل مملکتی مطرح شود ومورد بازبینی قرارگیرد وحتی دربسیاری موارد درمعرض مقایسه واقع شود مجلس بهترین راه تحقیق وتفصص رااز همین جریان مواجه می تواند دراختیارداشتن باشد ومی تواند دراختیارداشته باشد ومی تواند باتغییروتبدیل ارقام بودجه براساس مصالح کشور تحولات بسیاری رابوجودآورد زمام دولت درواقع ازطریق بودجه دراختیارمجلس است امامسئله ای بااین اهمیت درفرصت کوتاهی ازمجلس می گذرد گویارسم براین شده است که اواخرازهرسال وباشتاب بسیارزیاد بودجه جمع وجورشود واز تصویب مجلس بگذرد ( اصل 52)

 

  • بودجه دولت چه و قتی  ارزش قانونی واجرایی پیدامی کند ؟

بودجه ، عرضه برنامه عملکرد دولت بازبان ارقام است که ازطریق تصویب پارلمان ارزش قانونی (اجرایی ) می یابد پارلمان ، تصویب بودجه به قوه مجریه اجازه میدهد :

1-     درآمدهای پیش بینی شده خویش راتامین کند

2-      هزیه های موردلزوم خودراپرداخت کند

تصویب بودجه ساذنه دولت توسط پارلمان به معنی مجازشمردن دولت درکسب درآمد انجام هزینه درطرف زمان یکسان است .

 

نکات

مواردی که مجلس درهنگام تصویب بودجه می بایست پاسخ دهد یادرنظربگیرد کدامنند؟

لزوم : آیاسازمان یابرنامه پشنهادی لازم است وباید ابقاء شود ؟

اهداف : اهداف سازمان یابرنامه های  چیست ؟ آیا اهداف وبرنامه ها صحیح ومناسب هستنند ؟

نتایح: چرامی خواهیم برنامه تحقق یابد ؟ ایاد لایل محکمی برای تحقیق ان برنامه وجوددارد؟

تغییرات درسطح ارقام وپیشنهادها:چراسازمان به پول بیشتری برای پرسنل تجیهیزات یامواردیگر نیازدارد ؟

چراهزینه برای امور زیادمی شود ؟ هزینه ی: برنامه جدید چقدراست ؟

خصوصیات قانون بوجه ا( خصایص سند بودجه )

قانون بودجه چراازنظرارقام مخارج ودرامدوچه ازنظر نحوه تصویب دارای خصوصیات است

خصوصیات  سند بودجه ازلحاظ ارقام مخارج ودرامد راشرح دهید ؟

درمورد ارقام مخارج خصوصیت سند بودجه رامی توان چینین بیان کرد

1-     ارقام خرجی که دربودجه پیشنهاد شده است منشاء تعهدات دولت برای این مخارج نمی باشد ارقام خرج فقط اجازه های است برای دولت دستگاههای اداری که بادرنظرگرفتن احتیاجات واقعی وسایرمقررات برای انجام وظایفی که بعهده آنها محول شده است مخارجی انجام دهد .

2-     لایحه بودجه فقط برای استفاده دولت است وقانونی نیست که اشخاص برای حقوق خود یابرای دعاوی دولت بتواند ازآن استفاده کند

·  خصوصیات سند بودجه درمورد درآمدها راشرح دهید ؟

درمورد درآمدهانیزقانون بودجه اثاروخصوصیاتی به شرح ذیل دارد:

1-     درمورد درامدها مانند مخارج ارقام مندرج دربودجه منشاء حقوقی مطالبات دولت نیست بلکه منشاء حقوقی این مطالبات قوانین مالیاتی یاسایرقوانین ومقرراتی است که برای دولت طلبی بوجود می اورد .

2-     درمورد درامدها، برخلاف مخارج تصویب لایحه بودجه وذکرارقام درامد برای دستگاههای وصول کننده درامد ایجاد وظیفه وتکلیف می نماید و بدین جهت است که می گویند ارقام بودجه درقسمت مخارج وهزینه هامحدود است یعنی میزان مخارج رامحدود می سازد وحال آنکه درقسمت درآمد تخمینی میباشد یعنی دستگاه وصول کننده درآمد باید در حدودی که پیش بینی شده است درامدراوصول کند واضح است که اگر غیرازاین باشد هدف بودجه که ایجاد تعادل بین خرج ودخل است امکان پذیرنخواهد بود.

خصوصیات بودجه ازدیدگاه ضوابط تصویب :

1- بودجه همیشه به شکل لایحه به مجلس تقدیم می شود .ونمایندگان نمی توانند بودجه کشوررادرقالب طرح تقدیم کنند یعنی ضرورت رسیدگی وتصویب مجلس غیرقابل خدشه است . موئد این ضابطه اصل 52قانون اساسی است .

2- قانون بودجه مربوط بع سا ل مشخص است ولایحه بودجه هرسال نیازبه تصویب مجدددارد ونمی شود بودجه سال قبل راعینا برای سال بعد تصویب کردیعنی ارقام واقلام درامد وهزینه هرسال و سالهای قبل تفاوت دارد

3- مجلس نمی تواند تصویب موقت لایحه بودجه رابه عهده کمسیون گذارد وهرچند ضرورت ایجاب کند باید برجلسات علنی مجلس مطرح ومورد رسیدگی قرارگیرد.

4- نمایندگان مجلس ، نمی تواند پیشنهادهایی دهند که هزینه راافرایش دهد وموًید

این ضابط اصل 57قانون اساسی است .

نمودار مراحل تصویب بودجه = کیفت تصویب بودجه درمجلس

           
     
 

      تشکیل کمیسیون                   تقدیم پیشنهاد                     تقدیم لایحه بودجه به                 تقدیم لایحه به کمیسیون

        تلفیق اصلی مجلس           نمایندگان به کمیسیون            نمایندگان مجلس                تخصصی توسط رئیس مجلس

                                              تخصصی 

       
   
 

 

           بررسی پیشنهادات                                                        بررسی هزینه های

          کمیسونهای تخصصی          پیش بینی درآمدها                    دستگاههای اجرایی

          درباره تبصره ها               و نحوه پیش بینی آنها

       
   
 
 
 

 

          تقدیم گزارش نهایی         ارائه گزارش کمیسیون       سخنان موافق           تقدیم بودجه         تایید و تصویب        ابلاغ به ریاست  

         به جلسه علنی مجلس        توسط مخبر کمیسیون         و مخالف                   به شورای         شورای نگهبان        جمهوری با

          توسط کمیسیون های                                           (کفایت مذاکره)          نگهبان                                         امضای رئیس

            اصلی                                                                                                                                             مجلس

 

 

·  انواع بودجه های تقدیمی به مجلس را نام برده و شرح دهید؟

چهار نوع لایحه بودجه می تواند تقدیم مجلس شود

1-     لایحه بودجه کل کشور : اصل52 قانون اساسی چنین حکم کرده است (بودجه سالانه کل کشور به ترتیبی که در قانون مقرر می شود از طرف دولت تهیه می شود و برای رسیدگی و تصویب به مجلس شورای اسلامی تقدیم مگردد هر گونه تغییر در ارقام بودجه نیز تابع مراتب مقرر در قانون خواهد بود )

2-     لوایح بودجه های موقت : ( 12/1، 12 /2 ،.... ) درمواقعی که لایحه کل کشوربرایسال بعد تاپایان سال تهیه نشده باشد ویابنابه دلایلی به تصویب نرسد چون درسال بعد انجام هزینه های دولت ودستگاههای اجرایی مجوزقانونی ندارد درچنین مواقعی ازلوایح قانونی اجازه انجام هزینه های کشوربرای مدت 1یا2یا3ماه استفاده می شود سال

1358، سال 1359وسال 1360ازاین لوایح استفاده شد.

3-     لایحه اصلاح بودجه کل کشور، درمواقعی که ضمن اجرای بودجه کل کشوردرطول سال مالی نیا زبه تغییردراحکام تبصره هاارقام درآمد وهزینه کل یاجز پدید اید واین تغییرات درمورد اعتبارات ازطریق مجوز اصلاح بودجه های داخلی به استناد تبصرهای قانونی بودجه میسرنشود لایحه اصلاح بودجه تقدیم مجلس می شود.

4-     لایحه متمم بودجه : درکشورهای درحال توسعه وهمچنین کشور ، بخصوص درزمان جنگ درامدهای پیش بینی شده همواره درمعرض کاهش یاافزایش است درصورتیکه درامد ماه وصولی به استناد قوانین مربوط درضمن اجرای بودجه بیشترازرقم پیش بینی شده باشد دولت مکلف به وصول ان میباشد ولی برای هزینه کردن وجوه اضافی (بیش ازاعتبارات منصوب ) مکلف است ازطریق لایحه متمم بودجه اقدام نماید )

موارد خاص درتصویب بودجه :

1.      امتناع ازتصویب

می دانیم که تصویب بودجه نه تصویب اعداد وارقام بلکه تصویب سیاستهاوبرنامهای

دولت است ودرواقع نوعی راٌی  اعتماد مجرد به دولت مردان است بنابراین امتناع ازتصویب بودجه درحکم مخالفت با برنامه هاوسیاست هادولت بشمارمی اید 0ردبودجه

یکی ازحقوق قانونی پارلمان است وهیچ مقامی حق ندارد این قدرت راازپارلمان بگیرد0تاریخ سیاسی کشورنشان میدهد لایحه بودجه معمولا بطور کامل ازطرف پارلمان رد نمی شود واکثراً درمجالس قانون گذاری تعدیل میگردد0

 

2.            بودجه یک ،یا چند دوازدهم

  همانطورکه دربحث سالان بودن بودجه مطرح شد چنانچه درست به هردلیل نتواند تاپایان سال اینده راتنظم کنند ویاپارلمان کاربررسی وتصویب بودجه رابه تقویق اندازد

درهرحال دولت ناگزیراست برای پرداختهای خود درسال اینده ازمجلس تقاضای اعتبار

موقت ---  برای یکماه  --- برا ی 2ماه ونظایران نماید 0

·  منظورازاجرای بودجه چیست ؟

منظورازاجرای بودجه مراحل مربوط درامدهاوسایرمنابع تامین اعتبارازیک طرف ومصرف اعتبارات پیش بینی شده ومصوب ازطرف دیگرجهت نیل به اهداف ومقاصد

عمومی است مراحل اجرای بودجه دردو بعد دخل وخرج یادرامد هاوهزینه هابطور-

جداگانه می توان مورد بررسی قرارداد0

 

  اجرای بودجه دربعدهزینه به چند قسمت تقسیم می شود:

1-     ابلاغ بودجه به دستگاههای اجرایی

2-     مبادله مواقفت نامه های فعالیت های جاری وعمرانی

3-     تخصص وتقیسط اعتبار

4-     مصرف

·  ابلاغ بودجه راتعریف کنند وتفاوت ان رابابخش نامه بودجه بیان نمایید0

لایحه بودجه پس ازتائید وتصویب مجلس ئتائیید شورای نگهبان حکم قانون بودجه راپیدا

میکندوجهت اجراازطرف مجلس به رئیس جمهور وازطریق رئیس جمهور یارئیس

سازمان برنامه وبودجه به کلیه دستگاههای اجرایی ابلاغ می شودابلاغ امری است که درمورد کلیه قوانین انجام می پذیرد بدین معنی که هرقانون ازجمله قانون بودجه پس از تصویب به دولت ابلاغ می شود دولت نیزبه نوبت خود ان رابه دستگاهای اجرایی ذیریط ابلاغ می کند امابخش نامه بودجه ( درمرحله تهیه بودجه ) که باامضای رئیس جمهور

برای سازمانهای اجرایی ووزارتخانه هاارسال می گردد و هدف آن کسب اطلاعات از دستگاه های اجرایی مادون است.حکم قانون به معنای حقوقی ان راندارد بلکه درواقع دستورالعمل وراهنمایی است برای تهیه بودجه کل کشور)

·  منظورازمبادله موافقت نامه طرح وفعالیت چیست ؟ توضیح دهید0

موافقت نامه سندی است مالی که به موجب ان دستگاه اجرایی ازیک طرف تعهد می نماید که شرح عملیات موجوددران رارعایت نماید وازطرف سازمان مدیریت وبرنامه ریزی کشوربه تناسب پیشرفت امورنسبت به تحضیص اعتباراقدام نماید0

 

·        منظورازتحضیص اعتبارچیست ؟

براساس اصل تقدم درامدهابرهزینه هابه این معناکه تادرامد نباشد امکان پرداخت وجود

ندارد بنابراین باتوجه به عواملی چون وجود نقدینگی واولویت های اقتصادی واجتماعی اعتبارات سا لانه دستگاههادر        یکماهه یاسه ماه قسط بندی می شود که به ان تحضیص اعتبارعبارت است ازتجویزاستفاده ازمنابع معینی ازاعتبارات مصوب سالانه دردوره های زمانی  مشخص ( سه ماه ، چهارماهه ، شش ماهه ، 000)

·  منظورازمصرف چیست ؟  مراحل مصرف اعتبارات رابنویسیدوشرح دهید ؟

1-     تشخیص : (دستگاه اجرایی)

تشخیص عبارتست ازتعیین وانتخاب کالاوخدمات وسایرپرداختهایی که تحصیل یاا

انجام انها برای نیل به اجرای برنامه های دستگاههای اجرایی ضروری است مرحله

تشخیص بعهده دستگاه اجرایی است که باید اعتباررابه مصرف برساند باید محاسبه کندچه کاریاخدماتی رابخرد که برای مصرفهای سازمان لازم است 0

 

2-     تامین اعتبار (ذیحساب)

وقتی کالا یاخدمت معین شد باید اعتباران هم تخصیص پیدانماید 0تامین اعتبارعبارتست ازاختصاس دادن تمام یاقسمتی ازاعتبارات مصوب برای هزینه معین 0

 

3-     تعهد: (دستگاه اجرایی)

تعهد ازنظرقانون عبارتست ازایجاد دین بر ذمه  دولت ناشی از:

الف – تحویل کالا یاانجام دادن خدمت

ب –احرای قراردادهایی که بارعایت مقررات منعقد شده باشد

ج – احکام صدرشده ازمراجع قانونی وذیصلاح .

د-پیوستن به قراردادهای بین المللی وعضویت درسازمانها یامجامع بین المللی بااجازه

قانون 0

4-     تسجیل : (دستگاه اجرایی)

تسجیل عبارتست ازتعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب مدارک اثبات کننده بدهی دراین مرحله میزان بدهی ووجهی تعیین می گرددکه باید ازکحل اعتباربه تشخص حقیقی یا-

حقوقی که تعهد به نفع اوصورت گرفته تادیه گردد تسجیل باید متکی به مدارک واسناد مثبته باشد

5- حواله : (دستگاه اجرایی)

برابرماده 21قانون محاسبات حواله اجازه ای است که کتبابوسیله مقامات مجازوزاتخانه

یاموسسه دولتی یاشرکت دولتی یادستگاه اجرایی مجلس ویانهادهای عمومی  غیردولتی

یاسایردستگاههای اجرایی برای تادیه تعهدات وبدهی های قابل پرداخت ازمحل اعتبارات مربوط عهده ذیحساب دروجه ذینفع صادرمی شود0

5-     درخواست وجه : (ذیحساب)

دراین مرحله به منظورپرداخت حواله های صادره می بایست وجوه لازم ازمحل عتبارات مصوب وتحضیص یافته دراختیاردستگاههای اجرایی قرارگیرد 0 ذیحساب

باتکمیل فرم درخواست وجه درخواست میکند که وجوه لازم ازمحل اعتبارردیف بودجه های سال مورد نظربه حساب بانکی واریزشود0

7-هزینه ها: ( دستگاه اجرایی)

دراین مرحله که درحقیقت اخرین مرحله بخشش مصرف اعتبارات است پرداخت لازم که مراحل قبلی راگذرانده است دروجه ذینفع  صورت می گیرد 0

تنخواه گردان یاپیش پرداخت ، علی الحساب 0

تنخواه گردان :

تنخواه گردان عبارتست ازمبلغی که برای تامین مخارج نقدی وجزئی تعیین می گردد ودرنوبتهای معین سال وجوه مصرفی ( طبق مدارک مثبته ) ان رابه میزان اولیه می رسانند وجود تنخواه گردان بطور نقدی یا بصورت حساب بانکی معمولا دراختیارمامور

خرید کارپرداز) یاواحدتدارکات ویاهرواحدی که به اقتضای وظایفش نیازبه تنخواه دارد

قرارمی گیرد ودرپایان سال مالی تسویه می شود)

انواع تنخواه  گردان :

1.      تنخواه گردان خزانه

2.      تنخواه  گردان استان

3.      تنخواه گردان حسابداری

4.      تنخواه گردان پرداخت

 

 

 

تنخواه گردان خزانه

عبارت ازاعتباربانکی درحساب درامدعمومی  نزد بانک مرکزی که به موجب قانون

 اجازه استفاده ازآن به میزان معینی درهرسال مالی برای رفع احتیاجات نقدی خزانه درهمان سال به وزارت اموراقتصادی ودارائی داده می شود0

تنخواه گردان استان

   عبارت ازوجهی که خزانه ازمحل اعتبارات مصوب به منظورایجادتسهیلات لازم درپرداخت هزینه های جاری وعمرانی دستگاههای اجرایی مجلس تابع نظام بودجه

استانی دراختیارنمایندگی های خزانه درهراستان قرارمی گیرد 0

تنخواه گردان حسابداری

عبارت ازوجهی که خزانه یانمایندگی خزانه دراستان ازمحل اعتبارات مصوب برای

انجام بعضی ازهزینه های جاری وتعهدات قابل پرداخت سالهای قبل دراختیارذیحساب

قرارمی دهد تادرقبال حواله های صادرشده واریزباصدوردرخواست وجه مجددادریافت گردد

تنخواه گردان پرداخت

عبارتست از وجهی که از محل تنخواه گردان حسابداری از طرف ذیحساب با تایید وزیر یا رئیس موسسه یا مقامات مجاز از طرف آنها برای انجام برخی از هزینه ها در اختیار واحدها یا ماموریتی که موجب قانون مجاز به دریافت تنخواه گردان هستند قرار می گیرد. تا به تدریج که هزینه های مزبور انجام می شود اسناد تحویل و مجددا وجه ردیافت دارند.

انواع پرداخت های دولت

دو نوع پرداخت داریم :

الف – پرداختهای قطعی (هزینه ها )

ب – پرداختهای غیر قطعی ( پیش پرداخت و علی الحساب)

پیش پرداخت :

عبارتست از پرداختی که از محل اعتبارات مربوط براساس احکام و قرارداد ها طبق مقررات پیش از انجام تعهد صورت میگیرد ماند هزینه سفر.

علی الحساب :

عبارتست از پرداختی که  به منظور ادای قسمتی از تعهد با رعایت مقررات صورت می گیرد.تفاوت این دو در این است که معمولاً در پیش پرداخت کاری یا خدمتی انجام نشده به مرحله تعهد نرسیده است و در برابر اخذ ضمانت نامه معتبر پیمانکارطبق قرارداد پرداخت می شود.در صورتیکه علی الحساب به منظور پرداخت قسمتی از کارهای انجام شده یا کالای خریداری شده یا خدمات انجام یافته است.

 

 

 

 

 

 

 

  

مرحله چهارم: کنترل بودجه

مراحل فرعی

مراجل مسئول

نظارت مالی

الف : قبل از خرج

ب  : بعد از خرج

نظارت عملیاتی

الف : گزارش گیری از دستگاه

ب : بازدید از نزدیک

نظارت قانونی

الف : رسیدگی به تخلفات

ب : رسیدگی به گزارش تفریغ بودجه

 

 

وزارت اقتصاد و دارایی

 دیوان محاسبات

 

 

سازمان مدیریت و برنامه ریزی

سازمان مدیریت و برنامه ریزی

 

دیوان محاسبات و قوه قضاییه

مجلس شورای اسلامی

 

 

روشهای انعطاف پذیری بودجه

  1. اصلاح و متمم بودجه
  2. اعتبار ردیف های متفرقه

اعتبار ردیف های متفرقه یا متمرکز بودجه از بقایای بودجه یک قلم هستند ردیفها ی متمرکز بودجه که آن را اصطلاحاً بخش پنجم نیز اعتباراتی هستند که در رقابت مواد هزینه ها ظاهر نمی گردد لکن دستگاهای  اجرایی از آن تغذیه می نمایند به عنوان مثال هزینه های پیش بینی نشده اعتبارات جاری و عمرانی و تقو یت بنیه دفاعی کشور وباز سازی منا طق آسیب دیده از جنگ.

  1. تبصره های بودجه  

از جمله روش های دیگر انعطاف پذیری بودجه اختیارات محدودی است که در تبصره های بودجه برای جا بجا کر دن اعتبارات مصوب به قوه مجریه داده می شود که میزان آن نیز می تواند هر سال تغییر کند

مناقصه :

منظورخرید با رعایت صر فه جویی و استفاده از رقابت دارندگان کالایا کار در کم کردن قیمت

مزایده :

فرو ش بابالاترین رقم بخریداران

اسراف:عبارت است از خرج کردن چیزی در محل خود ولی بیش از لازم

تبزیر: عبارت ازخرج کردن چیزی در غیرمحل خود و در جای لازم

انواع کنترل بودجه :

بطورکلی دو نوع کنترل بودجه داریم

-1 ( نظارت کنترل قوه مجربه (درونی

) -2 نظارت و کنترل قوه مقننه مجلس( بیرونی

نظارت درونی به دو بخش تقسیم می شوند :

  الف - نظارت مالی

ب - نظارت عملیاتی

 نظارت مالی

هدف اصلی این نظارت )که قبل از خرج اعمال میگرد)عدم تجاوز هزینه های دولت از اعتبارات مصوب است. قانون محاسبات عمومی کشور مقرر می دارد که پرداخت هزینه ها به تر تیب پس از طی مراحل تشخیص ،تاًمین اعتبار ، تعهد ،تسبتیل و حواله وبا اعمال نظارت مالی بعمل خواهد آمد این نوع نظارت بر مخارج وزارتخانه ها مو سسات و شرکتهای دولتی جزء وظایف امور اقتصادی ئ دارایی است

نظارت عملیاتی

منظور از این نظارت کاربرد بودجه به عنوان وسیله ای برای رسیدن به اهداف مطلوب است (اثر بخشی)در حقیقت هدف کنترل عملیاتی بررسی چگونگی نتایج حاصل از پرداخت مخارج است که در ایران این نوع نظارت برعهده سازمان مدیریت و بر نامه ریزی است

·  نظارت و کنترل مالی از چه راههایی اعمال می گردد ؟

            از دوراه :         1) ذیحساب        2) خزانه

ذیحساب : اختیار و مسولیت تشخیص انجام تعهد تسجیل و حواله برعهده وزیر و یا رئیس و موسسه و مسولیت تامین اعتبار و تظبیق پرداخت با قوانین ومقررات به عهده ذی حساب است

 

 

خزانه : سازمانهای دولتی برای اینکه بتوانند از اعتبارات مصوبه در پرداخت هزینه های خود استفاده کنند پس از طی مراحل تفصیلی اجرای بودجه توسط ذی حساب در خواست وجه صادرمی کنندولی صدور در خواست وجه لزوماً موجب پر داخت نمی گردد زیرا قبل از پرداخت وجه خزانه صحت صدور در خواست وجه مطاقبت آن را با اعتبارات مصوبه و مقررات قانونی مورد بررسی قرار می دهد وسپس وجه در خواست شده رادر حدود اعتبارات مصوبه کار سازی میکند

 

·  نظارت اعملیاتی از چه راههایی اعمال می گردد ؟

  1. گزارش تو جیهی
  2. تخصیص اعتبار

1-گزارش تو جیهی  :سازمان مدیریت و برنامه ریزی  کشور به منظور ارزش یابی و از نظر مطابقت عملیات

ونتایج حاصله سیاست های تعیین شده در قوانین عمرانی و قوانین بودجه کل کشور و مقایسه و پشرفت کار با جد ولهای زمان بندی بطورمنظم گزارش های تو جیهی از پیشرفت اجرای فعالیتهای جاری و طرح های عمرانی از دستگاههای اجرایی دریافت میکند

2- تخصیص اعتبار: کلیه اعتبارات جاری وعمرانی که در بودجه عمومی دولت به تصویب می رسد بر اساس گزارش اجرایی بودجه و پیشرفت عملیات دستگاههای اجرایی در دوره های معین شده توسط کمیته تخصیص اعتبار تخصیص داده می شود

·  نظارت و کنترل بیرونی بر چند نوع می باشد؟

الف ) سازمان قضایی: سازمان بازرسی کل کشورزیرنظر قوه قضائیه  و دیوان محاسبات کل کشور زیر نظر قوه مقننه یا مجلس

ب( نظارت پارلمانی : نظارت سیاسی  یا نظارت پارلمانی در ضمن سال

تفریغ بودجه:

کلمه تفریغ به معنی فارغ شدن است و منظور از تفریغ بودجه یعنی ارئه و بررسی حسابهای دولت طبق بودجه و برنامه های  مصوب  تفریغ بودجه نه تنها از لحاظ  کمی  اعتبارات  مصوب را با   هزینه های انجام شده کنترل می نماید بلکه از نظر کیفی نیز  میبایست  توانایی یا عدم توانایی   دولت را در انجام وظایف خود ارزیابی کند ضمناً به صورت تابلویی از امکانات مختلف جامعه و همچنین مشکلات و کمبودها مسولین را در برنامه ریزی های آتی راهنمایی می کند.

·  هدفهای تفریغ را بنویسید؟

  1. تایید خط مشی و سیاستهای عمومی مملکت
  2. بررسی و تصویب برنامه ها و طرح ها در جهت خط مشی و سیاست های کشور
  3. بررسی و تصویب عملکرد دولت با تو جه به برنامه ها و طر ح ها

روش های پیش بینی درآمدهای بودجه :

همانطورکه می دانیم بودجه داری دو طرف است یکی در آمد یکی هزینه هر یکاز این دو طرف باید با دقت بسیار وصحت هر چه بیشتر سنجیده شود زیرا بر آورد ارقامی که پایه و اساس منطقی نداشته باشد نه تنها مفید فایده ای نخواهد بود بلکه میتوابد بسیار زیانبار باشد برای پیش بینی در آمد ها روش زیر مر سوم است.

 

روش پیش بینی بودجه:

1.      روش سال ما قبل آخر                                   2.   روش پیش بینی مستقیم      

3.  روش حد متوسط ها                                       4.  روش سنجیده منظم                    

1.      روش سال ما قبل آخر:

در این روش ابتدا در آمد های بودجه ای که برای سال بودجه در دست تهیه است از بودجه سال مالی گذشته یعنی سالی که بلافاصله قبل از سال مالی جاری قرار داد استفاده می شود از انجا که اجرای بودجه سال مالی جاری هنوز خاتمه نیافته است پیش بینی درآمدها ازآخرین بودجه ای که اجراد آن خاتمه پذیرفته است پرفته میشود مثلا

برای پیش بینی در آمد های سال 1384 درآمدهای تحقق یافته و قطعی سال 1382 در نظر گرفته شده است.

2.      روش حد متو سط ها:

در این روش در آمدهای واقعی یک دوره قبل )  3 تا 5سال) مورد توجه قرار می گیرد وحد متوسط افزایش یا کاهش هر یک از انواع در آمدها را طی چند سال گذشته به دست آورده و سپس بر اساس آن در امد سال آینده را پیش بینی میکند.

3.      روش پیش بینی مستقیم (علمی) :

در این روش کارشناسان با مطالعه و آنالیز گرایش های  اقتصادی( دولتی و خصوصی  (......, مبالغ وصول شده در امد در سالهای قبل و سایر آمارها و اطلاعات ،اثر عوامل گوناگون را بر هر یک از انواع درآمدها در مدت محدودی می سنجند و سپس با تکیه بر تخصص و تجارب خویش یا شم کارشناسی مبادرت به پیش بینی در آمد برای یک دوره آتی مینمایند .

4.      روش سنجیده منطم (علمی تر) :

در این روش که دارای تفکیک و فرمو لهای خاص است پیش بینی در آمد براساس تجزیه وتحلیل همبستگی ها

و جمع آوری پر سشنامه نمونه انجام می شود در تجزیه وتحلیل همبستگی ها وابستگی میان وصول مالیاتها و منابع مختلف در آمدی در طی دوره معین اقتصادی مورد معامله قرار می گیرد و سپس بر اساس آن با تو جه به پیش بینی وضع اقتصاد در یک دوره آتی در آمدها پیش بینی می گردد.

·  روشهای بر آورد هزینه ها در بودجه کل کشورکدامند؟؟

1.      بودجه متداول

2.      بودجه ریزی افزایش

3.      بودجه بر نامه ای

4.      بودجه عملیاتی

5.      بودجه بندی بر مبنای صفر

6.      نظام بودجه ریزی طرح وبرنامه

1-     بودجه متداول :

بودجه ای که درآن اعتبارات هرسازمان دولتی به تفکیک فصول وموادوهزینه مشخص می گردد دراین روش نوع وماهیت هزینه هانشان داد نمی شود ولی مشخص نمی گردد هرهزینه برای نیل به کدام هدف ومنظوریااجرای کدام برنامه یافعالیت خاص  انجام شده است . به تعبیردیگر توجه عمده روی ورودی ( درون داد ) است .

2-     بودجه ریزی افرایش :

دراین بودجه ریزی برای اجتناب ازمشکلات ناشی ازکارعظیم وپردردسربودجه نویسی سالانه ابداع شده است با این کارهرسال مجدداازاول اقدام به کارپیچیده بودجه نویسی نمی شود بلکه بودجه ریزان یاقبول بودجه سال گذشته توجه شان راروی تغییرات افرایشی متمرکزمی کنند دراین شیوه بودجه گذشته به عنوان پایه ای برای مصارف جاری فرض شده ویک افرایش سالانه برای آن درنظرگرفته می شود که این همبستگی به روند تغییرات  قیمت هاتغییرحجم عملیات موجود وتقبل وظایف جدید ازطرف دولت وعواملی ازاین قبیل دارد.

3-     بودجه برنامه ای :

بودجه ای است که درآن اعتبارات برحسب وظایف برنامه هاوفعالیت هایی که سازمان دولتی درسال مالی اجرای بودجه برای نیل به اهداف خود باید انجام دهد پیش بینی شده باشد وبه عبارتی دربودجه برنامه ای مشخص می شود .

که اولا دولت دارای چه اهداف مقاضد ووظایف مصوب است و ثانیابرای نیل به آنهاباید کدام برنامه ها عملیات وفعالیت هارابه چه میزان اعتبارات انجام دهد .

4-     بودجه عملیاتی :

بودجه برحسب عملیات عبارت است ازبودجه ای که براساس وظایف عملیات وپروژه هایی که سازمانهای دولتی تصدی اجرای  آنهارابه عهده دارد تنظیم می شود 0 درتنظیم بودجه عملیاتی به جای توجه به کالاها و خدماتی که دولت  خریداری می کند یا به عبارتی به جای توجه به وسایل اجرای فعالیت هاخود فعالیت و مخارج کارهایی که باید انجام شود موردتوجه قرارمی گیرد .

5-     بودجه بندی برمبنای صفر:

بودجه بندی برمبنای صفر( توجیه مجدد) هرفعالیت ازمبنای صفراست وطبق این روش هزینه های آینده به هزینه های گذشته بستگی ندارد بنابراین برای هرفعالیت یابرنامه وبرای هرریال که مصرف می شود باید توجیهی وجود داشته باشد که آیالازم است یاخیر؟

6-     نظام بودجه ریزی طرح وبرنامه :

این نظام بودجه ریزی ارسال 1960 توسط وزارت دفاع آمریکای شمالی مورد استفاده قرارگرفت بعداً  باشرایط

متفاوتی به دستگاههای دیگر دولتی راه یافت بااستفاده ازاین نظام (PPBS) می توان برنامه ریزی ، طرح ریزی بودجه نویسی ، اطلاعات وکنترل مدیریت وارزشیابی برنامه را به هم مرتبط ساخت ودرعین حال نسبت به تجربه وتحلیل سیستماتیک هریک ازعناصرتاکید کرد دراین نظام بیش ازآنکه بودجه ریزی داده ها( ورودی )مطرح باشد بودجه ریزی ستاده ها( خروجی ) مطرح است .

تفاوت یا مقایسه  بین بودجه برنامه ای  با بودجه متداول :

دربودجه برنامه ای مانند بودجه متداول ازطبقه بندی اعتبارات برحسب فصول وموارد هزینه استفاده می شودبااین تفاوت که دربودجه متداول کل اعتبارات هرسازمان دولتی درفصول ومواد هزینه مختلف پیش بینی می گردد در صورتیکه دربودجه برنامهای اعتبارهریک ازبرنامه ها وفعالیت هاوطرح های سازمان دولتی درقالب فصول ومواد هزینه پیش بینی می گردد.

 

 

تفاوت ومقایسه بین بودجه عملیاتی بابودجه برنامه ای :

غالباًبودجه برنامه ای وعملیاتی رامترادف یکدیگرمی پندارند امادرحقیقت ایندوعنوان کاملا مترادف نمی باشند برای توضیح این تفاوت موجود بین این دو باید به طبقات وسلسله مراتب سازمان دولت توجه کردبودجه برنامه ای بیشتربه طبقات بالاترسازمان یابه عبارتی طبقات بالاترسلسله مراتب سازمانه مربوط است درحالیکه بودجه عملیاتی حدود فعالیت وعملیات طبقات پایین سلسله مراتب رامورد بررسی وپیش بینی بودجه ای قرارمی دهد هربرنامه دولتی شامل تعداد زیادی عملیات واقدامات سازمانهای عمومی است دربودجه برنامه ای نظر قانونگذاربه برنامه هاودربودجه عملیاتی عملیات واحدهای سازمانی معطوف است .

·  منظور ازقدرت یانیروی تصحیحی تعدیلی وتشویقی دربودحه چیست ؟

منظورارقدرت تحصحیحی این است که دولت قسمتی ازنتایج خودراسالانه جهت ایجاد تغییرات درعادات مردم ومقدارونوع مصارف آنهاازکالا وخدمات تخصیص دهد.

مثال : الگوی ساخت مسکن یاالگوی مصرف آب .

منظورازقدرت تعدیلی بودجه به آن بخش ازسیاست ها وتخصیص مبالغ بودجه ای اشارمی کند که باکاربرد آنهادولت قادراست قدرت خرید مردم راجابجا نموده ونابرابرهای موجود رادرتوزیع درآمد ویاربرخورداری مردم ازامکانات

رفاهی درسطح  کشورکاهش دهد. کاهش نابرابری هاممکن است ازسه طریق عمده ذیل حادث گردد ولی به آنها محدود نمی شود:

1-     اخذ مالیاتهای تصادی .

2-     پرداخت یارانه ( سوبسید) به طبقات آسیب پذیر.

3-     توحه به نقاط محروم .

منظور ازقدرت تشویقی بودجه دولت به آن بخش ازسیاست هاوتخصیص منابع بودجه ای اشاره می کند که قادرهستنند برحجم پس اندازها، سرمایه گذاریهای تولید وسطح فعالیت های مردمی بیفرایند ودرنتجه باعث ارتقاء سطح اشتغال تولید ودرآمد واقعی ورفاه مردم گردند.

  نمودار منابع تامین کسر بودجه

 

 

Oval: کاهش هزینه هاOval: افزایش مالیاتها                                                                   

                                     افزایش درامد                       کسر بودجه    

Oval: هزینه های جاری                                                                             

 
  Oval: دریافت وام
Oval: صدور مواد    نفتی

 

       
   
 
 

 

 

 

دولتهای خارجی

 

موسسات خصوصی خارجی

 

Flowchart: Extract: برداشت از سیستم بارنگیFlowchart: Extract: انشار اوراق قرضه                                                                                                        

 
 
 

 

 

 

 

 

 

کسری بودجه وانواع آن

زمانی که مخارج دولت ازدرآمدهای آن بیشترباشد گفته می شود که بودجه دولت باکسری مواجه شده است بنابراین کسری بودجه دولت واندازه گیری آن ازمقایسه ارقام مربوط به درآمدهاومخارج به سادگی قابل محاسبه می باشد

انواع کسری بودجه رانام ببرید:

1-     کسربودجه اداری ( غیرمعقول ):

کسربودجه اداری کسربودجه ای است که درنتیجه فقدان سازمان صحیح اداری بوجود می آید دراینطورموارددرواقع

به علت سازمان ناقص ودرنتجه عدم هماهنگی درکارمخارج اداری اغلب حیف میل  شده وبازده کارکارمندان دولت به

شدت پایین می آید به خصوص اگردراینطورموارد بدون توجه به اصول مدیریت وسازمان ازنظربهره برداری ازکادر موجود ،  دولت مجبورشود ازنظراجرای وظایف عمومی متوسل به استخدام جدیدکارمند گردد . به تدرج مخارج اداری نامتناسب باسایرمخارج افزایش می یابد ودرنتیجه دربودجه عادی دولت کسربودجه بصورت افزایش مخارج اداری ظاهرمی گردد . اقتصاددانان به این نوع کسربودجه ، کسربودجه غیرمعقول گویند که باید دولت باتمام قوادرطرد آن بکوشد .

2-     کسربودجه ناشی از اوضاع واحوال اقتصادی:

کسربودجه ناشی ازاوضاع واحوال اقتصادی درتعقیب تغییراوضاع اقتصادی ازمرحله به مرحله دیگر بروزمی کند.

مثال:حرکت ازاقتصاد دولتی به سمت اقتصاد بازارخصوصی .

این نوع کسربودجه به علت فقدان هماهنگی وتقارن بین درآمدهاومخارج عمومی دربودجه ظاهرمی شود. ازاین نظر

که درامدها درمراحل مختلف تغیروضع اقتصادی هماهنگی خودرابامخارج ازدست می دهند ودرنتیجه کسربودجه

ظاهرمی شود .کاهش درامدهای دولت ازنظراوضاع واحوال اقتصادی گاه ممکن است براثرنوسانات خیلی کوتاه مانند

نوسانات فصلی به صورت کاهش محصول ملی درنتیجه خشکسالی ونظایرآن وگاه براثرحوادث طبیعی مانند سیل وزلزله باشد .چنین کسربودجه ها یی در مالیه جدید اجتناب پذیرتلقی می شود وباید تاحدودی آن راقابل قبول دانست وبعنوان کسربودجه معقول ازطریق سیاست پولی وسیاست مالی اثراتاحد امکان تامین مالی کرد .

3-     کسربودجه مربوط  به ساختمان اقتصادی :

این نوع کسربودجه درتعقیب عدم هماهنگی بین دخل وخرج عمومی بروزمی کند عدم هماهنگی گاه درنتیجه افزایش مخارج عمرانی به منظورتقویت زیربنای اقتصادی دربلند مدت به وقوع می پیوند.بطوریکه درتعقیب آن ساختمان اجتماعی واقتصادی تحول می یابدواقتصادکشور ازمراحل ابتدایی توسعه اقتصادی به مراحل بالاترتوسعه می رسد .

بدین معنی که اقتصاد کشور ازوجه توسعه نیافتگی به وجه توسعه یافتگی متمایل می شود.

·        جبران کسری بودجه ازطریق وام به چند دسته تقسیم می شود شرح دهید؟

1-     دریافت وام امنابع داخلی :        الف ) برداشت ازسیستم بانکی                    ب) انتشاراوراق قرضه

الف – دولت می تواند برای جبران کسری بودجه ازبانک مرکزی وام دریافت کند . استفاده ازا ین روش به منظورتامین کسری بودجه دولت آثار تورمی  بدنبال خواهدداشت. دلیل اصلی این تورم راباید درافزایش پول درگردش یا «نقدینگی» جستجو کرد چراکه اگردرچنین شرایطی ارزش کالااعم ازتولیدات داخلی ویاواردات متناسب بابرداشت انجام شده ازسیستم بانکی وخروج ان نباشد به یقین قیمتهاافزایش خواهد یافت .

ب –  انتشاراوراق قرضه هم یکی ازراههای تامین کسری بودجه است اوراق قرضه به عنوان اسناد بهادارتلقی شده ومی تواند توسط مردم ودارندگان ۀن خرید وفروش شود اوراق قرضه دارای نرخ بهره مشخصی است که دولت متعهد به پرداخت اصل وبهره مربوط اززمان سررسید آن می گردد. دولت می تواند باانتشاراوراق قرضه دولتی پس اندازهای کوچک وکم حجم مردم راجمع آوری کرده وبه سوی سرمایه گذاریهای اقتصادی هدایت کند .دولتهاباانتشاروفروش اوراق قرضه دولتی ضمن اجرای برنامه های تولیدی وعمرانی خودچون پول جدیدی رابه جامعه تزریق نمی کند و موجب ایجاد تورم نخواهد شد .

2- دریافت وام ازمنابع خارجی :

یکی ازراههای تامین کسربودجه از طریق دریافت وام استفاده ازمنابع مالی خارجی است که مهمترین آنها:

o دریافت وام ازدولتهای خارجی

o دریافت وام ازبخش های خصوصی خارجی

o دریافت وام ازموسسات بین المللی می باشند .

نمودار بودجه وفرایند ( وظایف ) مدیریت

                   
 

نظارت کنترل بودجه ای

 
    Flowchart: Extract: بودجه
   

اجرا

 
 

تصویب

 
 

تهیه و تنظیم

 
 
 
Text Box: فرآیند

                         

 

 

 
  Flowchart: Extract: بودجه
 

 

 

 

 

 

 

انواع برنامه هاازنظرهارو لد کنیتزوهانس وایریخ :

1.      مقاصد یاماموریت ها( فلسفه وجودی سازمان )

2.      هدفها

3.      استراتژی ( راهبرد)

4.      خط مشی ها( سیاست ها)

5.      روش های انجام کار

6.      مقررات وآیین نامه ها

7.      طرح ها

8.      بودجه ها

ارتباط بین بودجه وانواع برنامه ها:

بودجه ها برنامه هایی هستند که میزان درآمد وهزینه مورد انتظاررابرای یک  دوره زمانی معین مشخص میکند بودجه رامی توان قیمت برنامه های دولت داشت به عبارت دیگربودجه صورت مالی نتایج مورد انتظاردرقالب اعداد وارقام است درواقع یکی ازمحاسن عمده (بودجه ) بودجه بندی این است که مدیران رابه برنامه ریزی وارد می کند وازآنجایی که بودجه بصورت اعداد وارقام است ناچار باید دربرنا مه  ریزی دقت کرد.

عناصراصلی برنامه ریزی :

1-     بررسی وضع موجود ( کجاهستیم )

2-     طراحی وضع مطلوب (کجا می خواهیم باشیم )

3-     پیش بینی مسیر و چگونگی حرکت ازوضع موجود ورسیدن به وضع  مطلوب ( چگونه می خواهیم به آنجابرسیم )

·        ارتباط بودجه وبرنامه ریزی رابنویسید .

بودجه وبرنامه ریز ی متقابل دارند ( دوسویه ) زیرا ازیک طرف برنامه ریزی بااستفاده ازاطلاعات بودجه ای شکل می گیردوازطرفدیگرازطریق بودجه بندی واجرایی بودجه های کوتاه مدت اهداف تحقق مییابد به عبارتی ساده تربودجه درحالی که اطلاعات لازم برای برنامه ریزی رافراهم می سازد خود ابزاراجرای برنامه هاست رابط بودجه وبرنامه ریزی آنچنان تنگ شده است که هیچکدام بدون وجود دیگری امکان وجودی پیدانخواهد کرد گواه وشاهد چنین ارتباطی رامی توان درمواردزیرمشاهده کرد.

1.      تلفیق واحدهای بودجه وبرنامه هم درسازماندهی موسسات ( وجود واحدسازمانی به نام برنامه وبودجه دراکثرسازمانها) و هم درسطح کلان جامعه

2.      تنظیم بودجه کل کشور بصورت بودجه برنامه ای

3.      تدارک برنامه توسعه ملی درقالب برنامه های میان مدت. درکشورمابرنامه پنج ساله توسعه توسط سازمان مدیریت وبرنامه ریزی تهیه می شود

ارتباط بودجه وهماهنگی :

بودجه مدیران  هرقسمت رادرداخل سازمان کمک می کند تارابط واحد خود وتمامیت سازمان رادریابد وهمچنین کمک می کنددستگاههای اجرایی نیزرابین دستگاه خود ونظام اداری کشوررادرک کند .هماهنگی عملیات بویژه باتنظیم بودجه برنامه ای آسان می گردددراین نوع طبقه بندی ضمن مراحل مختلف تجدید نظردربرآوردهای هزینه موجود ،تکراریا تداخل وظایف وبرنامه های دستگاههای دولتی آگاهی حاصل شده وبوجود سازمانهای موازی پی برده می شود.

 

ارتباط بودجه وکنترل :

می دانیم که هدف کنترل مقایسه است بین آنچه باید باشد وانچه هست واقدام اصلاحی درصورت مغایرت بین این دو به تعبیری دیگردرکنترل به دنبال پاسخ این سئوال هستیم که آیا کارهاطبق برنامه پیشن می رود یاخیر؟می توان ازبودجه برای تعیین میزان توفیق برنامه های انجام شده دررسیدن به اهداف سازمان یاحدود انحراف ازبرنامه های پیش بینی شده نیزاستفاده کرد .مزیت عمده بودجه این است که به هماهنگی فعالیت های مختلف یک موسسه ازطریق بکاربردن یک مبنای مشترک اندازه گیری کمک می کند.

مسائل و مشکلات بودجه ریزی درایران :

1.      تخصیص اعتبارات جهت بقای دستگاه نه اجرای وظایف :

ازدیدگاه مربوط به تنظیم بودجه ضابطه اساسی استفاده ازاعتبارات بودجه ای ، اصل استقراروحفظ  موجودیت سازمانی است به عبارت دیگرتوجیه عمده واساسی درا ختصاص اعتباربرمبنای واحد تشکیلاتی ولزوم بقای دستگاه استواراست که به منظور انجام وظیفه یاوظایفی ایجاد شده است مشکل ولی مشکل اینجاست که دراین توجیه اعتبارا ت تامین نیازهای سازمان جانشین اولویت اجرای وظایف سازمان شده است .

2.      عدام ارتباط بودجه سالانه باشرایط اقتصادی :

اگرقرارباشد بودجه یک سند سیاست گذاری مالی به حساب آید باید براساس خط مشی های تعیین شده ومعلوم درمورد ثبات ، رونق ورکود اقتصادی کشور تنظیم شود برای مثال درزمان رکود سیاست انبساطی ودرزمان تورم سیاست انقباضی راپی گیری کند . لکن بودجه ریزی بیشترنقش تقسیم وتسهیم هزینه برای ارگانهاودستگاهها ی مختلف رابه عهده دارد وارتباط مستقیم باشرایط رونق ورکود وتورم نداشته است .

3.      تقاضای بودجه اضافی :

ازانجایی که همه مدیران اگاهی دارند انچه راکه  تقاضامی کند بدون تغییرتخصیص داده نمی شود درمراحل مختلف رسیدگی بخشی ازآن کاسته می شود لذادراغاز تهیه بودجه اعتباردرخواستی خودراگاهی 2تا3برابرنیازواقعی خودمطرح میکنند.

4.      تلاش برای مصرف اعتبارات درماههای پایانی سال :

درماههای پایان هرسال تلاش مدیران سازمانهابرای هزینه کردن بودجه های تخصیص یافته سیرصعودی می یابد چراکه نخست درصورت عدم جذب بودجه اولاًسا ل اینده بودجه کمتری برای آن سرفصل هزینه خواهند داشت ثانیاً یکی ازمعیارهای موفقیت مدیران اجرایی جذب کامل بودجه است لذاطی ماههای پایان سال بسیاری ازهزینه های غیرضروری صرفاً بلحاظ جذب بودجه انجام می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

این مدیریت یکی از واحدهای تابعه معاونت اداری و مالی دانشگاه است که براساس تشکیلات مصوب سال 71 از حوزه ریاست دانشگاه منفک و به معاونت اداری و مالی دانشگاه پیوسته است .

مدیریت بودجه و تشکیلات دارای 2 اداره بنامهای :

 1. اداره برنامه و بودجه    

 2. اداره آموزش ، تشکیلات و طبقه بندی مشاغل

از مجموع 17 پست سازمانی مصوب این مدیریت 9 پست دارای شاغل و 8 پست باقیمانده بلاتصدی می باشد که تعداد 1 نفر از کارکنان تبدیل وضعیت یافته بصورت قرارداد انجام کار معین و یک نفر بصورت قرارداد شرکتی نیز مشغول فعالیت می باشند .

 

q            کارکنان

از مجموع 10 نفر کادر شاغل در این مدیریت یک نفر دارای مدرک فوق لیسانس و6 نفر لیسانس 3 نفر دیپلم میباشد ، ضمناً زنان شاغل نیز 4 نفر می باشد .

از نظر سنی 2 نفر از کارکنان بالای 50 سال ، 3 نفر بالای 40 سال ، 4 نفر بالای 30 سال و یک نفر زیر 30 سال میباشد و میانگین سنی کارکنان مدیریت 40 سال می باشد .

از نظر سابقه خدمت تعداد 2 نفر از کارکنان بالای 25 سال سابقه ، 2 نفر بالای 15 سال سابقه و بقیه زیر 15 سال سابقه می باشند ، بنابراین به جهت حساسیت اهداف و وظایف مدیریت و ساختار کاملاً کارشناسی وظایف و ماهیت مشاغل آن ، ایجاد بدنه قوی کارشناسی در جهت تدوین برنامه های توسعه میان مدت و بلندمدت ، تحول جدی در ساختار بودجه ریزی ، اجرای شیوه های نوین و توانمند تشکیلاتی هم چنین ایجاد حرکت عمیق در جهت بهبود ساختار آموزش نیروی انسانی و لاجرم بهبود شاخصهای بهره وری دانشگاه ، لزوم استفاده از نیروهای زبده و تحصیلکرده و علاقه مند به کار پژوهش و برنامه ریزی در این مدیریت را کاملاً ضروری می نماید .  

 

مشخصات کارکنان مدیریت بودجه و تشکیلات

ردیف

نام و نام خانوادگی

مدرک و رشته تحصیلی

عنوان پست سازمانی

1

مهرداد خان ماکو

فوق لیسانس ـ اقتصاد انرژی

مدیر بودجه و تشکیلات

2

مهدی دائی حسنی

دیپلم ـ بازرگانی

معاون بودجه و تشکیلات

3

محمد قادری گلعذانی

لیسانس ـ علوم اداری

رئیس اداره برنامه و بودجه (کارشناس ارشد)

4

فرح پورخامنه

دیپلم ـ فرهنگ و ادب

مسئول امور دفتری و بایگانی

5

فروزان پرچمی

لیسانس ـ مدیریت دولتی

کارشناس مسئول طبقه بندی مشاغل (کارشناس ارشد)

6

حسین دستوری اسکندر

دوره راهنمایی

مسئول خدمات

7

کامران خان ماکو

لیسانس ـ حسابداری

کارشناس برنامه و بودجه و مسئول مرکز آموزش کارکنان  (کارشناس ارشد)

8

صادق دلیر باقری نیا

لیسانس ـ ادبیات فارسی

کمک کارشناس

9

رضا دهقانی

لیسانس ـ اقتصاد نظری

کارشناس برنامه و بودجه (کارشناس ارشد)

10

حبیبه ناصح قراملکی

لیسانس ـ علوم اجتماعی (پژوهشگری)

کارشناس تشکیلات و روشها

11

راضیه عمیدی

دیپلم ـ تجربی

مسئول دفتر ، تایپ و تکثیر

 

اهم وظایف مدیریت بودجه و تشکیلات :

1. تهیه و تدوین بودجه پیشنهادی جاری ، عمرانی و اختصاصی در قالب اهداف و خط مشی های کلی دانشگاه با رعایت سیاست های و ضوابط قانونی با هماهنگی و نظارت ریاست دانشگاه و معاونت اداری و مالی .

2. دفاع از بودجه پیشنهادی دانشگاه در مراجع ذیصلاح .

3. هماهنگی و همکاری با سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ، وزارت متبوع و کمیسیونهای مربوطه در مجلس شورای اسلامی در طول سال در زمینه تصویب بودجه ، اعلام تنگناهای اعتباری و تنظیم و ارائه مستندات لازم .

4. تدوین بودجه تفصیلی دانشگاه برای یکسال مالی با توجه به اهداف دانشگاه و نیازهای اساسی واحدهای مختلف .

5. ابلاغ بودجه مصوب به مدیریت امورمالی و واحدهای دانشگاه و اجرای تخصیص اعتبار .

6. جمع آوری و جمع بندی اطلاعات مربوط به عملکرد مالی واحدهای دانشگاه در مقاطع چندماهه و تجزیه و تحلیل وضعیت اعتباری دانشگاه .

 7. ارائه راهنمائیهای لازم به واحدهای دانشگاه و مدیریت امورمالی در جهت استفاده از اعتبارات و مشکلات موجود .

8. جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات آماری (آموزشی ، دانشجویی ، پژوهشی ، مالی و پرسنلی) و ارائه آن به مراجع ذیربط .

9.  ارائه گزارش وضعیت اعتبارات دانشگاه در مقاطع چندماهه به معاونت اداری و مالی و هیأت رئیسه دانشگاه در جهت هماهنگی با اهداف و برنامه های مصوب .

10. مراقبت و نظارت مستمر بر اجرای  بودجه مصوب و کنترل حدود اعتبارات تخصیص یافته از طریق تهیه گزارش نظارتی .

11.  ارائه گزارشات مالی و تفریغ بودجه سالانه دانشگاه به هیأت امناء .

12. نظارت بر اجرای طرحهای عمرانی مصوب دانشگاه در زمینه جذب و هزینه کرد اعتبارات عمرانی .

13.  تهیه و تنظیم اعتبارات برنامه طرح تحقیقات کشوری در قالب پروژه های مصوب و تبادل موافقت نامه با سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و وزارت متبوع .

14.  بررسی مستمر سازمان و تشکیلات دانشگاه و ارائه طرحهای لازم به منظور افزایش کارایی واحدهای دانشگاه .

15. تهیه و تنظیم شرح وظایف کارکنان اداری با همکاری مدیریت امور اداری دانشگاه .

16.  پیش بینی نیروی انسانی موردنیاز دانشگاه با همکاری مدیریت امور اداری دانشگاه .

17. بررسی مستمر در روشهای گردش کار ، حذف تشریفات زاید به منظور اصلاح و بهبود روشها .

18. برنامه ریزی جهت آموزشهای ضمن خدمت (کوتاه مدت ، میان مدت و بلند مدت) برای کارکنان غیرهیأت علمی جهت افزایش کارایی و سطح معلومات و تحصیلات آنان .

19. تدوین تقویم آموزشی مرکز آموزش کارکنان .

20. برگزاری دوره های آموزشی برای کلیه کارکنان در طول سال و آموزش مهارتهای اداری نظیر دوره های عمومی ICDL و ... در مرکز آموزش کارکنان .

21. برنامه ریزی جهت آموزشهای توجیهی کارکنان جدیدالاستخدام و آشنایی آنان با مقررات اداری و استخدامی .

22. اظهارنظر نسبت به پیشنهاد انتصابات جدید به منظور تعیین پستهای ثابت سازمانی .

 23. همکاری با مدیریت امور اداری در اجرای طرح طبقه بندی مشاغل کارکنان .

24. بررسی استحقاق ارتقای گروه کارکنان و هم چنین درخواست انتقال و ... در قالب کمیته اجرایی طرح        طبقه بندی مشاغل کارکنان .

25. اجرا و ابلاغ قوانین و مقررات و آئین نامه های استخدامی و ... با هماهنگی مدیریت امور اداری .


26. تهیه دستورکار و پرونده های مطروحه برای جلسات کمیته طرح طبقه بندی مشاغل و هم چنین هیأت اجرایی تشکیلات و امور نیروی انسانی غیرهیأت علمی دانشگاه .

27.  ارائه خدمات مشورتی به همکاران در زمینه های اداری و استخدامی .

28. انجام سایر امور محوله در ارتباط با شرح وظایف سازمانی .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بودجه

بودجه کل کشور برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار و همچنین برآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی است که منجر به دستیابی به اهداف دولت می شود و از سه قسمت اساسی زیر تشکیل می شود :

1) بودجه عمومی دولت شامل :

الف) : بودجه جاری

ب) : بودجه عمرانی

2) بودجه شرکتهای دولتی و بانک ها

3) بودجه موسسات انتفاعی وابسته به دولت

 بنابراین بودجه از مفاهیم فنی است که آحاد جامعه متناسب با دیدگاههای خود از آن تعابیر متفاوتی دارند

بودجه پیش بینی درآمد هزینه است

بودجه تخصیص پول برای هدف مشخص است

بودجه وسیله کنترل هزینه هاست

بودجه برآورد هزینه های آینده است

بودجه دولت در واقع به نوعی تراز عملیات مالی دولت می باشد که منابع و مصارف دولتی با عنوان دریافتها و پرداختها در آن منظور می شود.

 در هر کشوری که از نظام پارلمانی پیروی می نماید با اندک تفاوتی از چهار مرحله جداگانه تشکیل می شود که مجموع این چهار مرحله را ، دوره بودجه ای ، مراحل بودجه ، یا سیکل بودجه نامیده اند که به ترتیب عبارتند از

1) مرحله تهیه و تنظیم پیشنهاد بودجه          توسط دولت

2) مرحله تصویب بودجه                                توسط مجلس

3) مرحله اجرای بودجه                                 توسط دولت

4) مرحله نظارت بر بودجه                              توسط مجلس

«دیدگاه»، سیستم بودجه و اعتبارات

 سیستم «بودجه و اعتبارات» جهت سازمان‌هایی طراحی شده است که عملکرد مالی آنها بر اساس روال استاندارد ابلاغ، تخصیص و تعهد بودجه طرح‌ریزی شده است. در این سیستم که در ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با سیستم «حسابداری مالی» عمل می‌کند، ساختار بودجه‌ای سازمان در کنار ساختار حساب‌های سیستم «حسابداری مالی» تعریف شده و هر بند بودجه به حساب یا حساب‌هایی از سیستم «حسابداری مالی» اختصاص داده می‌شود. سیستم «بودجه و اعتبارات» به‌گونه‌ای عمل می‌کند که کل چرخه گردش بودجه را از تصویب تا تخصیص و تعهد بودجه و هزینه شدن آن در واحد مربوطه در بر گیرد. ارتباط با سیستم «حسابداری مالی»، منجر به تبادل «در لحظه» اطلاعات بین دو سیستم می‌شود. بدین‌صورت که اسناد حسابداری ثبت شده در مورد حساب‌های بودجه‌ای (اعم از تعهدی و غیر تعهدی)، به طور مستقیم در سیستم «بودجه و اعتبارات» وارد شده و پس از تایید مسئول ذیربط در دفاتر بودجه ثبت و جایگذاری می‌شوند.

نحوه ارتباط سیستم «حسابداری مالی» و «بودجه و اعتبارات» باعث گردش مکانیزه و پرسرعت واحدهای سازمانی مربوطه می‌گردد. با توجه به ماهیت سیستم‌های مالی «دیدگاه» مبنی بر اجرای یکپارچه در واحدهای مستقل زیر مجموعه یک سازمان بزرگ، کلیه واحدهای زیرمجموعه در عین انجام عملیات مستقل، تحت نظر ستاد مرکزی سازمان فعالیت می‌کنند و بودجه‌های مصوب واحدها و همچنین گزارشات و ریز عملیات این واحدها همواره در دسترس مدیران ارشد مالی و مسئولان مربوطه خواهد بود.

 

ابهامات بودجه 88
محمود فراهانی
بخش اول: درآمدها

لایحه بودجه 283هزار میلیارد تومانی کل کشور در حالی از سوی رییس جمهور تقدیم مجلس شد که در این لایحه، کمتر نشانه ای از توجه به شرایط ویژه اقتصادی کشور ناشی ازتاثیرات بحران جهانی دیده می شود.

عدم توجه به این مساله باعث شده تا منابع درآمدی و هزینه ای در لایحه بودجه 88به خصوص پیش بینی درآمدها در منابع ومصارف عمومی دولت در حد بالایی غیر واقعی تدوین شود.

بر این اساس، غیرواقعی تدوین شدن بودجه سال آینده از دو جهت "منابع"(درآمدها)و"مصارف"(هزینه ها) قابل بررسی است. در این نوشتار از زاویه "درآمدها" به این موضع نگریسته می شود.

معجزه کاهش تراز عملیاتی

پیش از ورود به مبحث در آمد ها بررسی تراز عملیاتی در بودجه عمومی ضروری است.
تدوین کنندگان لایحه بودجه سال 88برای بودجه عمومی دولت تراز عملیاتی منفی 6/5هزار میلیارد تومانی راپیش بینی کرده اند.

تراز عملیاتی در واقع از تفریق درآمدهای مالیاتی وسایر درآمدهای غیر نفتی(درآمدها) از پرداخت هزینه ای(بودجه جاری) بدست می آید. مقایسه تراز عملیاتی لایحه بودجه سال88،نسبت به قانون بودجه سال 87، نزدیک به 34هزار میلیارد تومان کاهش نشان می دهد که این میزان در واقع برابر کل درآمد های (33.9هزار میلیاد تومان)سال جاری است.
به عبارت دیگر، در حالی که در سال 87 تراز عملیاتی بودجه عمومی دولت منفی 5/39هزارمیلیارد تومان بود، به یکباره این رقم به منفی 6/5هزار میلیارد تومان کاهش یافته است.این بدان مفهوم است که دولت در حالی که در سال 87، برای پوشش هزینه های جاری خود از حمل درآمدهای غیر نفتی (درآمدهای مالیاتی وسایر درآمدهای غیرنفتی)5/39هزار میلیارد تومان کم داشت، درسال 88، به یکباه این رقم را با 4/88درصد رشد، به رقم منفی 6/5رسانده است.

مفهوم این افزایش این است؛ در حالی که هزینه های جاری کشور در سال گذشته در سایه متمم 5/4هزار میلیارد تومانی و 6هزار میلیارد تومانی با 8/22درصد رشد در نهایت به 6/56هزار میلیارد تومان رسید،اما درآمدهای غیر نفتی کشور چندان رشدی را نشان نمی دهد.

تنها مسوولان معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری در پیش بینی عملکرد درآمدهای مالیاتی ،دوتا سه هزارمیلیارد تومان افزایش را اعلام کرده اند .به عبارت دیگر، کل درآمدهای غیر نفتی کشور از9/33هزار میلیارد تومان به 37تا38هزار میلیارد تومان معادل 10تا11درصد رشد را نشان می دهد.این اتفاق در سال جاری به صورت معکوس روی داده است.

در حالی که بودجه جاری کشوراز6/56 به3/58هزار میلیارد تومان معادل سه درصد رشد ،افزایش یافته اما میزان درآمدهای غیر نفتی کشور از حدود 37تا38هزارمیلیارد تومان به 7/52هزار میلیارد تومان معادل 88.4 درصد رشد کرده است. معنای دیگر این افزایش آن است که دولت به یکباره درآمدهای خود را ازمحل مالیات ها و درآمدهای غیر نفتی تقریبا دو برابر کرده و بدیهی است با توجه به ساختار اقتصاد ما و همچنیین رکود اقتصادی ناشی از بحران مالی جهانی تحقق این امربه معجزه می ماند.

بررسی ها نشان می دهد میزان تحقق درآمدهای مالیاتی طی سال های اخیر(84تا 86) به طور متوسط حدود 92درصد بوده است . اینکه دولت تحت چه فروضی تراز منفی عملیاتی را تا نزدیک 86درصد کاهش داده است ،سوالی است که پاسخ دادن به آن به سختی ممکن است.
اما تحلیل جزئیات درآمد مالیاتی وسایر درآمدهای غیرنفتی ، نشان می دهد که در سال آینده احتمال کاهش درآمدهای غیر نفتی به زیر 9/33میلیارد تومان (پیش بینی شده برای بودجه سال جاری) بسیار بالاست واین به معنای آن خواهد بود که تراز عملیاتی بودجه عمومی دولت بیش از 5/39هزار میلیارد تومان منفی تر خواهد شد.

کاهش 20 تا 30 درصدی درآمدهای مالیاتی

دولت، میزان پیش بینی درآمدهای مالیاتی خود در لایحه بودجه 88را با 5/35درصد رشد از 7/21هزار میلیارد تومان به 4/29 میلیارد تومان افزایش داده است.این افزایش درآمدها در قریب به اتفاق اقلام مالیاتی مشاهده می شود. اما کارشناسان مالیاتی پیش بینی می کنند که به دلیل وابستگی بالای درآمد های غیر نفتی کشور به قیمت نفت در سال آینده درآمد های مالیاتی بین 20 تا 30 درصد کاهش خواهد یافت.از سوی دیگر به دلیل رکود اقتصادی سال آینده ناشی از بحران اقتصادی جهان،احتمال کاهش سود،عدم توانایی افزایش حقوق کارکنان بخش خصوصی ،افزایش بیکاری وکاهش فروش نیز بالاست.

بخش عمده درآمد مالیاتی در کشور ما از طریق مالیات بر شرکت ها (مالیات اشخاص حقوقی) مالیات بر درآمد ومالیات بر واردات تامین می شود، به طوری که در سال جاری نزدیک به 5/19هزار میلیارد تومان از 7/21هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی از این سه محل پیش بینی شده است.
در لایحه سا 88، برای سه مورد یاد شده، به ترتیب 7/14 ،2/4 و6/6 هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی پیش بینی شده است. به تعبیر دیگر، رشد هر یک از اقلام مذکور نسبت به سال قبل به ترتیب معادل 9/34 درصد،2/31 درصدو8/12 درصد پیش بینی شده است.

اما نکته مهم اینجاست که در سال آینده دولت حداقل در دومورد درآمدهای مالیات بر شرکت ها و واردات با کاهش درآمد روبرو می شود، در حالی که نفت نزدیک 200درصد ، فراورده های نفتی به همین میزان ، فلزات پایه نزدیک 50 درصد ومواد غیرفلزی معدنی مانند سیمان در همین حد با کاهش شدید قیمت مواجه شدند، همچنیین مازاد عرضه نیز برای آنها در بازار وجود دارد، بدیهی است که سود شرکت های نفتی، فلزی ومعدنی کاهش خواهد یافت وحتی در مواردی دولت برای آنکه شاهد بیکاری نیروهای این شرکت ها نباشد، در خصوص برخی مسایل از جمله پرداخت مالیات باید امتیازاتی را برای این شرکت ها قایل شود.در این صورت بدیهی است که احتمال تحقق درآمد مالیات بر شرکت ها ،احتمالا کمتر از امسال باشد.

بر این اساس کارشناسان احتمال کاهش 20تا30درصدی درآمدهای مالیاتی کشور ناشی از کاهش قیمت نفت را بالا می دانند.
در همین حال مالیات بر واردات نیز، با کاهش شدید روبرو خواه شد. به دلیل کمبود منابع ارزی در کشور، میزان واردات مصرفی کاسته خواهد شد ،همچنین به دلیل رکود اقتصادی، تقاضا برای سرمایه گذاری در کشور کاسته می شود واین به معنای آن است که میزان کالاهای وارداتی سرمایه ای نیز کاسته خواهد شد.

ازسوی دیگر،واردات کالاهای واسطه ای نیز،با کاهش نسبی مواجه خواهد شد. چرا که علاوه بر محدودیت منابع، تقاضای بازار برای خرید کالا نیز پایین خواهد آمد، بنابراین بدیهی است که نمی توان، برای اقلام مالیات شرکت ها و واردات، افزایشی را پیش بینی کرد، بلکه دولت بایدخود را برای کاهش این درآمدها آماده کند.

سایر درآمدهای غیرنفتی

در لایحه بودجه سال 88 در بخش سایر درآمد ها نیز، دراغلب اقلام افزایش درآمدها پیش بینی شده است.در حالی که آنچه در عمل اتفاق می افتد ،احتمال کاهش این درآمدهاست.

دولت در سال87 میزان درآمدهای غیر نفتی خود را 2/12هزار میلیارد تومان در قانون بودجه پیش بینی کرد اما در لایحه 88 پیش بینی این محل درآمدی با 6/92درصد رشد به 3/23هزار میلیارد تومان افزایش یافته است.

در این بخش بیشترین درآمد حاصل از طریق درآمدهای حاصل از مالکیت دولت(سود سهام شرکت های دولتی ) است. به طوری که 5/20هزار میلیارد تومان از این عمل محقق می شود. نکته اساسی آن است که در سال 88، به دلیل رکود اقتصادی ،احتمال عدم تحقق سود برای برخی از شرکت ها بالا است.

از هم اکنون پیش بینی می شود که تولید برای برخی از شرکت های پتروشیمی، توجیه اقتصادی نداشته باشد. فلزات پایه کاهشی نزدیک 50درصد را تجربه کرده اند وسود شرکت ملی نفت با توجه به کاهش قیمت نفت ،کاهش خواهد یافت، بنابراین تحقق سایر درآمدهای غیرنفتی حتی درحد سال جاری نیز با ابهام مواجه است.

دولت در دو محل دیگر نیز درآمد پیش بینی کرده است که این اقلام به صورت پایه ای با ابهام مواجه است. دولت پیش بینی کرده است از محل هدفمند کردن یارانه ها ،از یک سو درآمد مستقیم کسب کند و از سوی دیگر درآمد مالیاتی وسود سهام شرکت های تولید وتوزیع حامل های انرژی افزایش یابد. اما هنوز معلوم نیست که مجلس در خصوص لایحه طرح تحول چه تصمیمی اتخاذ خواهد کرد.

همه این موارد در واقع نشان دهنده تدوین غیر واقعی بودجه 88در حوزه درآمد هاست.
 
                                     مقایسه ارقام بودجه 87 و لایحه بودجه 88
 
 
1- بنا به گفته عضو کمیسیون برنامه و بودجه به استناد جلسه نمایندگان با یان کمیسیون درآمد مالیاتی حدود 1.5 هزار میلیارد تومان بیش از رقم مصوب تحقق پیدا خواهد کرد.
 
2- مجلس در ابتدای امسال متمم 4.5 هزار میلیارد تومانی برای واردات کالاهای اساسی و جبران زیان ناشی از خشکسالی تصویب کرد.
 
3- بنا بر لایحه اصلاحیه دولت قرار است 6 هزار میلیارد تومان جابجایی ردیف‌های بودجه عمرانی به جاری داشته باشد.
 
4- مصوب اصلاحی پرداخت‌های عمرانی 18.6 هزار میلیارد تومان است که به گفته ممبینی معاون برنامه‌ریزی ریاست جمهوری عملکرد بودجه عمرانی امسال 17 هزار میلیارد تومان خواهد بود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده : زهرا پیشگاه شمالی ; ساعت ٩:۳٠ ‎ق.ظ ; ۱۳۸۸/٢/۸
تگ ها: بودجه و کنترل و اصول
comment نظرات () لینک